Greinasafn fyrir flokkinn: Greinar og pistlar

113 pistlar SÁÞ eru inn á tru.is og aðgengilegt á slóðinni trú.is.

Greinar og pistlar

Kjúklingasúpa

Hvað á að gera við kjúklinginn frá því í gærkvöldi? Ég veiddi þessa uppskrift úr safni Ottolenghi og hentar ágætlega ef kjúklingur hefur gengið af í máltíð gærdagsins. Þá er kjúklingurinn fulleldaður og aðeins eftir að útbúa súpuna. Það er hægt að sleppa pastanu og bæta þá við öðrum lauk og fleiri gulrótum. 

Fyrir 4

Hráefni

500 g kjúklingalæri, með skinni og beini
1 heill hvítlaukur, með hýði, skorinn þvert í tvo hluta. Líka 4 marin hvítlauksrif
1 laukur, afhýddur og skorinn í fjórðunga
1/2 lítri kjúklingasoð
2 msk ólífuolía
2 gulrætur, afhýddar og gróft skornar í 1½ cm teninga, um 220 g
3 sellerístilkar, skornir á ská í um 1 cm þykkar sneiðar, um 200 g
60 g parmesanostur, fínt rifinn – og parmesanskorpa (harði parturinn)
180 g orecchiette-pasta eða annað svipað pasta, nota stundum orzo
115 g grísk jógúrt
2 msk sítrónusafi, úr 1 sítrónu
10 g dill – eða passandi ferskt krydd
fínt sjávarsalt og svartur pipar

Það bætir súpuna að skvetta hvítvíni í suðuna og bæta við rjóma líka. 

Matseld

  1. Setjið kjúklinginn, þverskorna hvítlaukinn, laukinn, kjúklingasoðið, 1 lítra af vatni og 2¼ tsk af salti í stóran pott með loki. Látið suðuna koma upp án loks. Lækkið hitann svo súpan malli rólega við meðal-hita og sjóðið síðan undir loki í 30 mínútur, eða þar til kjúklingurinn er orðinn mjúkur (10 mín ef þið eruð þegar búin að elda kjúklinginn).
  2. Takið kjúklinginn upp úr og látið kólna. Rífið kjötið í stóra bita og fargið skinni og beinum. Leggið til hliðar.
  3. Sigtið soðið í gegnum sigti yfir meðalstórum potti og fargið föstu efnunum.
  4. Hitið ólífuolíuna í stórum potti (eða stórri pönnu) við meðalháan hita. Bætið gulrótum og selleríi út í og steikið í 4 mínútur, þar til grænmetið hefur mýkst lítillega. Bætið mörðu hvítlauksrifjunum og harða parmesanbútnum út í og steikið í 30 sekúndur í viðbót. Hellið soðinu út í, bætið við ½ tsk af salti og nýmöluðum pipar. Látið suðuna koma upp. Lækkið hitann í meðalhita og látið malla í 15 mínútur, eða þar til grænmetið er orðið alveg mjúkt.
  5. Takið 400 g af súpunni og setjið í blandara. Bætið jógúrtinni og sítrónusafanum út í og maukið þar til blandan er alveg slétt.
  6. Setjið pottinn aftur á meðalháan hita og bætið orecchiette-pastanu, rifna kjúklingnum og vel af nýmöluðum pipar út í. Sjóðið í 15 mínútur, eða þar til pastað er al dente. Takið pottinn af hitanum. Fjarlægið parmesanbútinn og hrærið maukuðu súpunni aftur saman við súpuna í pottinum.
  7. Skiptið súpunni í fjórar skálar. Setjið dill yfir, malið vel af svörtum pipar yfir og stráið rifnum parmesanosti ofan á.

Þökkum Drottni því að hann er góður og miskunn hans varir að eilífu. Amen.

Greinar og pistlar

Kristrún Frostadóttir, Jonas Gahr Störe og Guðrún Hafsteinsdóttir

Mig dreymdi draum aðfaranótt kosningadags 16. maí. Hann var skýr og ég mundi hann vel þegar ég rumskaði.

Mér fannst Kristrún Frostadóttir, Jonas Gahr Störe, norski forsætisráðherrann, og Guðrún Hafsteinsdóttir, formaður Sjálfstæðisflokksins, vera í heimsókn hjá mér. Jonas virtist pirraður og beindi orðum sínum til Kristrúnar. Hann skammaði hana og jók í og varð að lokum fjúkandi reiður. Kristrún var æ niðurlútari en varðist ekki og reyndi engin undanbrögð. Guðrún sat hjá, undrandi á norska regluverðinum og skömmum hans yfir strategískum mistökum og mislestri Samfylkingarinnar á pólitík og samfélagi. Guðrún horði á mig og deplaði auga. Ég gerði mér grein fyrir að ég yrði að leysa þessa pínlegu yfirhalningu á eigin heimili og færa þeim veitingar. Ég flýtti mér í kokkhúsið og náði í kaffi í afskapalega fallegum bollum og kökur. Í draumnum var bolli Kristrúnar með glerfæti og í mynd ballettdansara. Sólskinið glitraði í glerinu þegar ég bar henni bollann. Ég man að ég dáðist líka í draumnum að hve kökurnar voru skrautlegar þegar ég bar þær fram. Guðrún tók veitingunum hið besta, sá norski róaðist lítillega og Kristrún var augljóslega fegin að losna úr prísundinni. Hún skildi að allt var rétt sem sagt var. Jonas norski hafði metið frammistöðu kollega síns sem fall á pólitíska prófinu. Þau þrjú nutu síðan veitinga og fóru með blessun úr mínu koti og fram hjá Gleðigjafanum, sem er eins og húsvörður í forstofunni heima.

Ég sagði konu minni á koddanum drauminn en við hvorki réðum né lögðum meira í hann en skemmtiefni næturdrauma. En kosningaúrslitin skýrðu drauminn. Í ljósi þeirra varð hann sjálfráðinn. Spurt hefur verið hvort ég sé á gamals aldri farinn að dreyma fyrir daglátum eða var kannski lánleysi Samfylkingar augljóst fyrirfram, tæming vinstrisins og aðvífandi hægri sveifla á höfuborgarsvæðinu. Ég hlakka til framhaldsseríu næturvinnunnar eftir þennan fyrsta þátt.  

Ég er alveg til í að bjóða þremenningunum í heimsókn aftur því ég hef mætur á þeim öllum. Ég mun vanda undirbúning fundarins. Guðrún og Kristrún eru líka velkomnar Jonaslausar.

Meðfylgjandi mynd af Gleðigjafa Línu Rutar í forstofu okkar. Hann nýtur geisla morgunsólar þegar sólar nýtur og er ónæmur fyrir pólitískum sviptivindum. 

Greinar og pistlar

Snjóbolti og iðrunarganga

Snjóbolti flaug og lenti beint í höfðinu á stelpu úr húsinu hinum megin götunnar. Hún veinaði og beygði sig svo niður. Svei mér ef hún hafði ekki meitt sig. Skotmaðurinn fylgdist með þegar grátur afmyndaði andlit stúlkunnar og líkama. Ópin bárust milli húsa. Þá hljóp ég í hvarf og íhugaði vandann. Mér fannst leitt ef hún hefði skaðast. Það var ekki tilgangurinn. Jæja, það varð að hafa það, hún hlaut að jafna sig. Svo var haldið til annarra markskota í öðru samhengi.

Mamma tók á móti mér þegar ég kom heim. Hún var alvarleg í bragði, eitthvað hafði komið fyrir. „Sestu niður, vinur,” sagði hún. Hvað var nú í uppsiglingu? Ég setti mig í stellingar og bjóst við hinu versta. „Konan á miðhæðinni á nítján hringdi og var reið. Hún sagði að þú hefðir kastað bolta í höfuð dóttur hennar. Stelpan er í rúminu, jafnvel með heilahristing. Er það rétt að þú hafir meitt hana?” Ekki gat ég neitað því að ég kastaði í stelpuna. Ég reyndi ekki að þræta fyrir enda kunni mamma undabrögðum illa. „Jæja vinur. Þakka þér fyrir að segja satt. Nú skaltu vera maður og fara yfir á nítján, hringja bjöllunni, fara upp og biðja stúlkuna að fyrirgefa þér.”

Nú var úr vöndu að ráða! Var þetta refsing eða eitthvað annað? Eitt var að vera skammaður, en mun verra var að þurfa að gera eitthvað í málinu sjálfur. Orðaskammir er hægt að afbera en mun erfiðara að þurfa ganga veg iðrunar. Ég man að ég tók mér langan tíma í að fara í skóna og íhuga stöðu mína og kosti. Það tók drjúga stund að fara yfir götuna. Ég velti vöngum yfir hvort ég ætti að leggja á flótta og hlaupa eitthvað annað. Nei, það var víst ógerlegt því mamma var þarna í glugganum eins og alsjáandi guðsauga og fylgdist með hverju skrefi. Sjálfsagt vissi hún í hvaða baráttu ég átti. Undankomuleiðir voru engar.

Ég skalf þegar ég hringdi bjöllunni. Mamman á nítján var greinilega hissa þegar ég kynnti mig en sagði svo: „Þú mátti koma upp,” sem hljómaði málmkennt í dyrahátalaranum. Ég fór upp brattan stigann og alvarleg kona opnaði dyrnar og rak nefið út. Ég bar upp erindið og var hleypt inn og alla leið að sjúkrabeði. Ég gat ekki betur séð en fórnarlambið í rúminu væri um það bil að hverfa af þessum heimi. Þá setti að mér skelfilegan ótta. Var ég kannski morðingi – gat verið að Dísa væri að deyja? Ég hvíslaði stamandi afsökunarbeiðni. „Hvað segir þú,” var spurt. Ræsking: „Fyrirgefðu, ég ætlaði ekki að meiða þig svona mikið.”

„Já, ég skal fyrirgefa þér,” hljómaði lágt úr rúminu. Svo til baka, niður stigann, út um dyrnar og niður tröppur. Því neðar sem ég fór, því meira tærðist angist og samviskubit, en því meira varð af visku til lífs. Snjóboltinn, sem kastað var, kom til baka með þroska. Við erum það sem við vinnum úr lífi og verkum okkar. Iðrun fellur aldrei úr gildi.

Margir hafa farið á mis við uppeldi til sátta og kunna ekki að ganga á milli húsa og fara þangað sem fórnarlömb þeirra liggja. Stundum skilja menn ekki afleiðingar gerða sinna og geta því ekki beit sér til bóta. Fórnarlömb verða í slíkum tilvikum að vinna með sáttarferli sitt þótt engin sé iðrun ofbeldismannsins. Í slíkum aðstæðum er fyrgefning ekki skylda heldur oft innri þörf, að hleypa sálargreftri út og hreinsa meinin hið innra.

Þegar miklir glæpir hafa verið framdir gagnvart þjóðum og hópum verða mál óleysanleg nema í himnesku samhengi. Í kenningunni um hinsta dóm er líka fólgin von um að Guð leiðrétti óleyst ranglæti og rétti hlut fórnarlamba. Réttur heimsins er mikilvægur en þó takmarkaður. Í trú má leita réttar sem ristir dýpra og er fegurri en réttur heimsins.

Í átökum og upplifunum bernskunnar lærði ég að tengsl eru milli verka og viðbragða. Ég átti mömmu, sem var tilbúin að kenna mér lexíur fyrir lífið og siðfræði samskipta. Hún kenndi mér að biðjast fyrirgefningar á því sem ég hafði misgert. Hún kenndi mér líka hvernig Guð vill að menn vinni sig í gegnum vondar gerðir. Svo lærði ég líka að í lífinu er ekki einfalt bókhaldsuppgjör milli sektar og sýknu, iðrunar og fyrirgefningar. Ég lærði að sjá, að Guð lagar hið vonda og fyrirgefur, sem er okkur til eftirbreytni. Mitt er að lifa vel, vera farvegur fyrirgefningar í smáu og verða þannig til góðs í lífi veraldar. Snjóboltar geta orðið til góðs ef uppalendur leggja elsku til eftirmála. Kennum börnum okkar að skotleiðir elskunnar eru líka leiðir iðrunar og sátta. Í glugganum er Guð.

Greinar og pistlar

Baggar bundnir á Grímsstaðaholti

Pabbi fæddist undir súðinni í Litlabæ á Grímsstaðaholti. Svo þegar afi og amma voru bæði fallin frá var kotið hans. Pabbi var framkvæmdamaður, áhugamaður um arkitektúr og byggingameistari að auki. Pabbi vildi byggja fjölskyldu sinni hús í landi Litlabæjar og leigði steinbæinn út. Þar bjuggu sá glaði og elskulegi fósturbróðir pabba, Guðmundur og Lena kona hans. Þau áttu mörg börn og mér er fyrirmunað að skilja hvernig allt fólk þeirra komst fyrir í smáhýsinu. Svo flutti Filippía, móðursystir mín, inn í bæinn. Filippía, sem tók sér skáldanafnið Hugrún, var skemmtileg spunakona og mikilvirkur rithöfundur. Krakkarnir í hverfinu löðuðust að henni. Hún sagði okkur sögur og tók upp á ýmsum furðum.

Umhverfis Litlabæ var tún, á annað þúsund m2 sem svarar tveimur og hálfri lóð eins og þær eru flestar við Tómasarhaga. Afi og amma höfðu heyjað þetta land handa skepnum sínum. Mamma breytti hluta þess í kartöflu- og grænmetisgarða. Gísli bróðir hennar og Thora, kona hans, notuðu einn garðinn, meðan þau bjuggu í Búnaðarfélagshúsinu við Tjörnina í Reykjavík.

Sá hluti lóðarinnar, sem ekki var notaður fyrir garðrækt, var eins og önnur tún í Reykjavík. Bóndakonan í mömmu gat ekki horft á ræktuð tún fara í órækt. Hún hafði sjálf unnið að því að slétta þýft land fyrir norðan og vissi um gildi ræktaðs lands. Engar skepnurnar átti hún, en fékk á hverju ári einhvern til að slá landið með orfi og ljá. Síðan tók hún til við heyskap, sneri og sátaði, dreifði og þurrkaði eins og fólk gerði í hennar ungdæmi um allt land. Svo komu landlausir fjáreigendur og uppflosnaðir dreifbýlismenn með kerrur sínar og poka og hirtu heyið. Við fórum síðan að vori til að hitta ærnar, sem höfðu notið kræsinga af Litlabæjartúni og skoðuðum lömbin þeirra líka. Í þessu mömmusýslinu var góður lífstaktur og jarðartenging.

Þegar ég var kominn á þrítugsaldur og í fyrsta skipti heima sumarlangt kom mamma mér á óvart. Hún ræsti soninn út í sumar og sól. Skuplan var á höfði og mamma dró fram úr verkfærageymslunni þessi líka fínu hrosshársreipi. “Nú skaltu binda með mér.” Svo lagði hún reipin á jörð, kenndi mér að leggja heyið á. Síðan stilltum við okkur upp sitt hvorum megin við heybinginn. Böndin voru gripin, þrædd í lykkjur og síðan var hert að. Mamma kunni að binda bagga og kenndi stráknum herslurythmann.

Hestar voru löngu horfnir á Grímsstaðaholti á áttunda áratugnum. En þarna var kona á sjötugsaldri, sem batt bagga upp á gamla mátann og bara til að skemmta sér. En nú er mamma látin, reipin liggja ónotuð í hlöðunni. Hrífurnar híma í húsi og eru sjaldan teknar fram til nota. Nú fer sláttuvél um flatirnar og safnarinn sér um aðhald. Engir karlar koma með flutningavagna sína, heldur fer grasið í endurvinnsluhauginn.

Reynslan lifir í taugum og minni mínu. Það var svo skemmtilegt hjá okkur mömmu þennan dag, sem við bundum saman bagga. Hún kunni bæði að vinna og kenna. Hún skríkti og hló og opnaði mér glugga til horfins heims og sýndi verklag margra kynslóða.

Mér þykir líklegt, að mamma hafi verið sú er síðust batt bagga í Reykjavík vestan lækjar. Kannski kann einhver tökin og iðkar þau þá á Árbæjarsafni. Ég upplifði mömmu með reipi í höndum. Nú bindur hún sína bagga á öðru og meira Grímsstaðaholti. Ég er viss um að hún er ekki síður glöð en þegar hún batt með mér daginn góða. Þann dag upplifði ég ofurlítið himnaríki í gleði hennar.

Þetta er ein af mömmuminningunum sem ég skrifaði eftir að móðir mín lést 2004. Ég skrifaði eina minningu á dag og gaf svo út safnið sem bók til jólagjafa í fjölskyldunni.

Greinar og pistlar

Búkona í slátri og berjum

Mamma var búkona. Kjöt og slátur sótti hún inn á Kirkjusand. Hvert haust keypti hún marga skrokka og ólýsanlega mikið magn af innmat. Halldór, nágranni okkar sem reyndar kenndi á bíl í tómstundum sínum, afgreiddi vörurnar. Hann sá til þess að mamma fengi góða skrokka og meira blóð en var í venjulegum sunnlenskum lömbum. Þau vissu hvað var mikið blóð í lambi og Dóri var alveg til í að láta mömmu hafa jafn mikið blóð og var í norðlenskum lömbum! Halldór var líka úr sveit og vissi hvað var gott kjöt og hvað ekki.  

Þegar kjötmetið var allt komið heim hengdu mamma og pabbi á sig miklar svuntur og munduðu síðan stóru hnífana og sveðjurnar. Skrokkana hengdu þau upp í hlöðu og hlutuðu þá síðan niður efir kúnstarinnar reglum. Kjötinu var svo raðað í græna kjöttunnu, sem var fyrst í hlöðuhorninu en var síðar notuð sem kartöflutunna. Mamma saltaði og stráði líka saltpétri milli laga. Ungsveininum fannst þetta áhugavert atferli en rosalegt. Saltkjötið var síðan veitt úr grænu kjöttunnunni um veturinn.

Berjaflóð

Fyrirmyndin var skýr, hlutverk fólks á haustin var að draga björg í bú til vetrar eða matarlitíls tíma. Ég naut þess að fá innsýn i lífsbaráttu aldanna á Íslandi, þ.e. þá tegund matarbjörgunar sem tíðkaðist fyrir tíð stórmarkaða. Mér fannst eðlilegt að styðja mömmu í hinni árstíðabundnu mataröflun á haustin. Ég var í sveit norður í Svarfaðardal fram til septemberloka flest haust fram að tvítugu. Ég vissi líka að mömmu þóttu aðalbláber, sem hún kallaði alltaf aðalber, bestu ber í heimi. Til að gleðja hana fór ég að fara í berjamó, ekki síst í berjalendur á Syðra Hvarfi. Svo sendi ég afraksturinn suður með vini mínum Óskari Jónssyni, flutningabílstjóra.

Mamma gladdist yfir berjasendingum. Hún hringdi norður og þakkaði svo vel að ég skaust í berjamó að nýju og sendi meira. Svo var næsta ár mikið berjaár og ég sendi enn meira en fyrra árið og mamma var enn hrifnari. Svo var dularfullur kappsamningur gerður okkar í millum. Ég týndi tugi lítra af berjum, eitt árið líklega um 50 kíló, og sendi suður. Þar tóku mamma og amma við og þróuðu mikilvirkar hreinsunarðferðir. Mamma notaði ryksuguna og sneri kerfinu þannig að í stað sugu blés vélin lofti í berjahrúgu á botni þvottaballa. Allt berjalyng og lauf þyrlaðist upp úr ílátinu og amma hreinsaði svo afganginn. Svo suðu þær, söftuðu og sultuðu megnið af berjunum. Bestu berin voru svo fryst til jóla og hátíðastunda. Ég man enn unaðsbragðið af aðalberjunum með rjóma og sé fyrir mér gleðina í augum mömmu.

Búkona og ráðsmaður gæðanna

Atlaskistan másaði alla haustdaga, þegar búkonan kom vetrarkostinum fyrir. Sláturtunnan fylltist líka. Og karftöflur úr mörg hundruð fermetra garði voru komnar í hús, útsæði á sínum stað og sorteraðar matarkartöflur á öðrum. Mamma sofnaði með bros á vör hvert kvöld. Fólkið hennar myndi ekki líða skort þennan vetur þó stríð brytist út í heiminum. Það var gaman að fylgjast með hvernig mamma tók við gjöfum Skaparans, vann úr og lofsöng. Ég fékk að taka þátt í mataröflunaratferli mannkyns, sem varað hefur milljónir ára. Mamma var búkona á öllum sviðum lífs síns, góður ráðsmaður yfir gæðum af hæðum, gæðum veraldar.

Þetta er ein af minningum um móður mína sem ég skrifaði eftir að hún lést 2004. Ég skrifaði eina minningu á dag í talsverðan tíma og gaf síðan út í bók. Ritið var síðan gefið stórfjölskyldunni.