Mataruppskriftir

Sítrónukaka með bláberjum og möndlum

Þetta bragðundur kemur úr kokkhúsi Ottolenghi. Kakan er jafn góð allt árið – ekki bara á bláberjatímanum. Hún geymist í allt að þrjá daga í lokuðu íláti, en er auðvitað best á bökunardegi.

Hráefni

150 g smjör, við stofuhita, (líka til að smyrja formið)
190 g sykur
1 tsk fínrifinn sítrónubörkur
1 msk sítrónusafi
1 tsk vanilludropar
3 stór egg, léttþeytt
90 g hveiti, sigtað
1¼ tsk lyftiduft
⅛ tsk salt
110 g möndlumjöl eða fínmalaðar möndlur
200 g fersk bláber
70 g flórsykur

Bakstur

  1. Hitið ofninn í 190°C. Smyrjið 21 cm brauðform með smjöri. Klæðið formið með bökunarpappír þannig að pappírinn nái upp með hliðunum og auðvelt sé að lyfta kökunni upp úr forminu. Smyrjið pappírinn líka lítillega. Setjið formið til hliðar.
  2. Setjið smjör, sykur, sítrónubörk og vanilludropa í hrærivélarskál með spaða. Þeytið á miklum hraða í 3–4 mínútur, þar til blandan er ljós og létt. Lækkið þá hraðann í meðalhraða. Bætið eggjunum saman við í þremur skömmtum og skafið niður hliðar skálarinnar eftir þörfum. Blandan getur skilist, en það skiptir ekki máli; hún jafnast þegar þurrefnum er blandað út í.
  3. Blandið saman hveiti, lyftidufti, salti og möndlumjöli í annarri skál. Hafið hrærivélina á lágum hraða og bætið þurrefnunum saman við í þremur skömmtum. Hrærið þar til engir hvítir hveitiblettir sjást lengur. Stoppið hrærivélina og blandið síðan ¾ af bláberjunum varlega saman við með sleikju. Setjið deigið í tilbúna formið.
  4. Bakið í 15 mínútur. Takið þá formið út og stráið afganginum af bláberjunum yfir kökuna. Setjið aftur inn í ofn og bakið í 15–20 mínútur til viðbótar, þar til kakan er orðin gullinbrún en ekki fullbökuð. Leggið þá álpappír lauslega yfir formið og bakið áfram í 25–30 mínútur. Kakan á að hafa lyft sér vel og vera bökuð í gegn; hnífur eða prjónn sem stungið er í miðjuna á að koma hreinn út.
  5. Takið kökuna úr ofninum og látið hana kólna í forminu í 10 mínútur. Lyftið henni síðan upp úr forminu og setjið á grind þar til hún er orðin alveg köld.
  6. Þegar kakan er orðin köld er glassúrinn gerður. Setjið sítrónusafa og flórsykur í skál og þeytið saman þar til blandan er slétt. Bætið örlitlum sítrónusafa við ef þarf, þar til glassúrinn rennur hægt til þegar skálinni er hallað. Hellið glassúrnum yfir kökuna og dreifið varlega. Bláberin ofan á kökunni geta litað glassúrinn aðeins, en það gerir kökuna fegurri og heillandi.
  7. Látið glassúrinn stífna í um það bil 30 mínútur. Skerið síðan kökuna í sneiðar og berið fram. Og munið njóta með augum, munni og huga.

Þökkum Drottni því miskunn hans varir að eilífu. Amen.

 

Mataruppskriftir

Fljótlegur kjúklingur með harissa og apríkósu

Harissa er stefnugjafi og bragðundrið í þessum einfalda kjúklingarétti. Aðalatriðið er að velja vandað harissamauk, þykkt og maukkennt en ekki vatnsþynnta og lélegsa útgáfu. Styrkur harissa er mismunandi eftir framleiðendum og því ráðlegt að smakka áður en byrjað er að elda, sérstaklega ef einhver við borðið þolir illa kryddsterkan mat. Apríkósusulta eða apríkósumauk mildar kraft harissunnarm og ólífur veita seltu og bit. Malaður kanill gefur mildan og jarðbundinn undirtón í marokóskum tagine-anda.

Fyrir 4

Hráefni

  • 900 g úrbeinuð og roðlaus kjúklingabringa eða kjúklingalæri, þerruð vel
  • Gróft salt og nýmalaður svartur pipar
  • 1 msk ólífuolía
  • 240 ml kjúklingasoð
  • 2 msk apríkósusulta eða apríkósumauk
  • 30-60 ml vandað harissamauk – byrjið með 30 ml og smakkið til
  • ¼ tsk malaður kanill
  • ⅓ bolli ólífur kramdar og steinhreinsaðar eða steinhreinsaðar ólífur rifnar í tvennt
  • Stökkt brauð (couscous eða bygg getur komið í stað brauðsins)
  • Sítrónubátar, til framreiðslu
  • 2 msk fersk myntulauf, rifin, til skreytingar, má sleppa
  • 200 ml jógúrt
  • Blandað salat

Aðferð

  1. Hitið stóra, djúpa pönnu við meðalháan hita. Kryddið aðra hlið kjúklingsins ríflega með salti og pipar. Þegar pannan er orðin heit er ólífuolíunni bætt út á og kjúklingurinn lagður á pönnuna í einu lagi, með krydduðu hliðina niður. Kryddið þá hlið kjúklingsins sem snýr upp með salti og svörtum pipar. Steikið þar til kjúklingurinn er orðinn að mestu ljós á hliðunum, losnar auðveldlega frá pönnunni og hefur tekið fallegan brúnan lit að neðan, um 6–8 mínútur.
  2. Á meðan er kjúklingasoði, apríkósusultu, harissamauki og kanil blandað saman í skál. Hrærið vel saman svo sultan leysist upp og blandan verði jöfn.
  3. Snúið kjúklingnum við og steikið á hinni hliðinni þar til hann hefur tekið léttan lit og er ekki lengur bleikur. Hellið harissublöndunni á pönnuna, bætið ólífunum út í og hrærið og losið bragðmiklar steikingarleifar af botninum. Látið suðuna koma upp og sjóðið þar til sósan þykknar og kjúklingurinn er fulleldaður. Smakkið til með salti og stillið kryddunina eftir þörfum. Það fer eftir því hversu salt kjúklingasoðið og kröftugt harissamaukið eru.
  4. Berið strax fram með stökku brauði (og/eða couscous, eða byggi). Setjið sósu og ólífur yfir kjúklinginn. Ljúkið með því að kreista sítrónusafa yfir og strá rifnum myntulaufum yfir, ef vill.
  5. Blandað salat og jógurtin með á diskinn.

Bæn: Þökkum Drottni því að hann er góður og miskunn hans varir að eilífu. Amen.

Greinar og pistlar

Um líf eftir dauðann

Í hinni dásamlegu bókabúð Hodges and Figgis í Dublin fann ég bók Elisabeth Kübler-Ross On Life After Death. Í henni lýsir hún vissu sinni um að dauðinn sé ekki endalok manneskjunnar heldur fremur umbreyting, yfirfærsla frá einu tilverustigi og yfir í annað. Hún byggir vissu og skrif sín á vinnu í marga áratugi með deyjandi fólki, tugum þúsunda samtala við börn og fullorðna á dánarbeði og frásögnum af nær-dauða-reynslu.

Dauðinn er umbreyting og flutningur
Þegar Kübler-Ross talar um dauðann notar hún líkingu af púpu sem umbreytist í fiðrildi. Líkami fólks deyr eins og púpan en kjarni manneskjunnar, persónuleg sálarvitund, lifir áfram og flögrar inn í nýtt tilverustigi. Dánarferlið er eins og í tilviki fiðrildis umbreyting fremur en eyðing, umskipti en ekki tortíming. Djúvitund manneskjunnar flyst úr líkamlegri tilveru yfir í tilvist hins andlega.

Margir deyjandi upplifa frið, ljós og nærveru
Fólk sem hefur dáið eða verið nærri dauða lýsir gjarnan birtu, kærleika og nærveru látinna ættingja. Þau tjá vitund um að vera umvafin nánd annarra. Kübler-Ross túlkar þær frásagnir sem vísun um að dauði sé ekki myrkur endir heldur fremur innganga í annan veruleika, nýtt upphaf.

Börn og deyjandi fólk
Kübler-Ross lýsir að deyjandi börn hafi oft sýnt undraverða ró og haft djúpt innsæi gagnvart eigin dauða. Þau virtust skynja að þau væru „á leiðinni“ og tjáðu þá för í myndum, draumum eða með teikningum.

Elskan skiptir mestu máli
Í bókinni er sterk siðferðileg undiralda. Kübler-Ross hvetur fólk til að rækta kærleika, iðka fyrirgefningu og lifa af ábyrgð. Dauðinn opinberar aðalatriðin, hvað skiptir mannlíf mestu máli. Það sem stendur eftir í vitund deyjandi fólks er ekki gleði yfir ríkidæmi sem það hefur eignast eða sfanað, hvaða stöðu það hefur gegnt eða ytri vegsemdir heldur hvort og hvernig fólk hefur elskað.

Meira en efnisleg læknisfræði
Sem geðlæknir hafði Kübler-Ross mikla reynslu af samskiptum við dauðvona fólk. Í ljósi samtalanna mótaði hún trúarlega eða andlega túlkun að líf haldi áfram eftir líkamlegan dauða. Sú kenning er handan efnafræði og lífeðlisfræði læknisfræðinnar, metakenning.

Elisabeth Kübler-Ross er kunn fyrir kenningar um fimm stig sorgarferlis: afneitun, reiði, samning, depurð og sátt. Um þau skref eða stig  hefur hún skrifað í fyrri ritum. En í bókinni On Life After Death fjallar hún um að dauðinn sé ekki endir heldur fremur framhald, umbreyting og ferð inn í ljós, kærleika og áframhaldandi tilveru. Á þeirri ferð er fólk heima og dauðin er upphaf heimkomu. Stutt, snaggaraleg og hrífandi bók.

Myndina tók ég af listaverki í listasafni Oakland-borgar í Kaliforníu.

Greinar og pistlar

Heimilisviskan í Írlandi

Keltneskar bænir eru gjarnan elskulegar, mannvinsamlegar og náttúruvænar. Líf manna er gjarnan túlkað sem ferðalag með öllu því góða sem Guð kallar fram til að gleðja og næra veröldina. Sól er vinur, tungl líka, stjörnur hjálpa, golan gleður og blómin syngja. Til að lifa vel í veröldinni er gott að rækta innri mann, vináttu, tengsl, samfélag og axla ábyrgð í lífinu. Og yfir öllu vakir hjartahlýr Guð á himnum og sendir elskuengla sína í ljósheima og óttalegar aðstæður líka. Þessi keltneska hefð lifir enn meðal Skota og Íra og blundar meðal okkar Íslendinga vegna upphafs okkar.
Við vorum fjögur á ferð í Írlandi í byrjun júní, tvenn vinahjón. Við fengum lánað rúmgott hús norðan við Dublin, notuðum það sem grunnstöð og fórum þaðan inn til borgarinnar, gengum um Howth og fórum í lest norður til Belfast. Stíll heimilisins var breskur og hið sérstaka var að í flestum herbergjum voru einhver skilaboð á miðum, kortum, myndum og spjöldum. Það voru hvatningar til bjartsýni, æðruleysis, fjölskylduræktar og djörfungar gagnvart öllu því sem gæti skyggt á lífsgleði. Í þessu var endurvarp hinnar gömlu, jákvæðu, keltnesku lífsspeki mannvinsemdar, náttúruelsku og ábyrgs siðferðis. Spakmælin voru gjarnan glettnisleg, með skoplegum snúningi.
Svo sáum við að svipaðar lífshvatningar á pöbbunum og í smærri verslunum, um mikilvægi fjölskylduræktar, ástar, vináttu, trúar og lífsgilda. Þetta er ekki klisjur eða skraut heldur menningararfur blessana, orðaíkónar. Þessi viskuarfur er elskulegur. Við megum gjarnan taka til okkar að á heimilum okkar ríki hlátur, gestrisni og friður og að fjölskylda sé blessun og vinir auður lífsins.
Í nútímanum hefur blessunarhefðin blandast heimilisskreytingu og ferðamannamenningu. Sum skilti eru einföld minjagripavara, en mörg bera með sér að orð skapi rými. Þau eru orðaíkónar og minna á að gott líf er fólgið í ást, ábyrgð, gestrisni og samveru.
Greinar og pistlar

Er Belfast borg friðar?

Elskulegt starfsfólk í ferðamiðstöðinni í Cathedral Quarter mælti með Eugene Leneghan. Hann væri staðkunnugur leiðsögumaður. Við hittum hann fyrir utan Titanic-gestastofuna á gamla skipasmíðasvæðinu í Belfast. Feimnislegt bros hans heillaði þegar hann spurði um nöfn okkar og reyndi að bera þau fram og muna. Við settumst inn í Audi-bílinn hans og svo hófst ein eftirminnilegasta leigubílaferð sem við höfum farið.

„Ég var níu ára 1972 þegar lið kom heim til mín og sagði okkur að fara. Það var ekki hótun heldur yfirlýsing um að ef við færum ekki yrði heimili okkar brennt. Við settum húsið okkar á sölu og fórum.“ Þannig hóf Eugene ferðina, sagði sögu átaka síðustu áratuga í Belfast, stríð, vonir, tilfinningar fólks, vopnaðan frið en grunnan. Svo sagði hann okkur að róstutíminn hefði ekki verið trúarátök heldur átök um pólitík, hefðir og stefnu í menningu og þróun Írlands. Á ökuferðinni rakti Eugene snilldarlega sögu fortíðar og nútíðar. Við flengdumst milli sautjándu aldar og þeirrar tuttugustu, skildum að allt á sér sögulegar rætur og gamlir atburðir hafa leitt til afdrifarírkar sögu.

Við stoppuðum við krár sem kaþólikkar höfðu safnast í og mótmælendur höfðu skotið á eða sprengt. Við ókum um hverfi mótmælenda, sáum fyrir okkur göngur þeirra og Ian Paisly efna til ófriðar. Við sáum hverfi kaþólikka sem bjuggust til varna, sáum myndir af börnunum og fólkinu sem hafði verið myrt og flest voru saklausir borgarar sem höfðu verið á réttum stað en á röngum tíma. Eugene sagði okkur átakasöguna, sýndi okkur myndir af skosku hermönnunum sem voru að skemmta sér en voru skotnir. Hann fór með okkur að múrunum og hliðunum, sem enn er lokað á kvöldin, að 30 km. girðingunum, sýndi okkur húsin sem enn eru með stálvörnum og girðingum til að ekki sé hægt að kveikja í þeim með molotovkokteilum.

Er Belfast í bata eftir róstur og átök fortíðar? Já, friður ríkir að mestu en heimilisofbeldi er vandi og innflytjendavandi eyksst. Friður er brothættur og grynnri en við áttum von á. Þrátt fyrir að flestir foreldrar vilji að skólar séu sameinaðir, eru  aðeins 8% barna í Norður Írlandi sem ganga í skóla fyrir alla hópa. Mörg hverfi eru enn víggirt og mörgum hliðum er enn lokað á kvöldin svo enginn fari um og valdi skaða eða ófriði. Veggjalistin í borginni kom okkur mjög á óvart. Hún er ríkuleg, haldið vel við og nýjar myndir eru gerðar í samræmi við stjórnmálaþróun heimsins. Belfast er hluti heims. Stríð heimsins eru hliðstæður Belfast-troubles. Því er fáni Ísraels málaður á vegg í hverfi mótmælenda og Gasa er hverfi kaþólikka. Það er ástæða til að skoða þessar myndir heimsstjórnmála í borgarhverfum Belfast. Þessi veggjalist er heillandi en jafnframt nístandi.

Eugene ók upp að lestarstöðinni í Belfast og kvaddi okkur. Þessi fyrrverandi landafræðikennari hafði leitt okkur inn í rosalega og átakanlega sögu. Hann er fulltrúi fólks sem ræktar frið óháð hverfum, flokkum og hópum. Við þurftum tveggja tíma ferðina suður til Dublin til að jafna okkur á rosanum, harmi og hryllingi stríðs. Daginn eftir voru eldar kveiktir víða í Belfast vegna hrottalegrar árásar innflytjanda. Átakaefnum hefur fjölgað í borginni.

Belfast er heillandi. Titanic-svæðið er glæsilegt og sagan er þykk. Það eru margir góðir leiðsögumenn í borginni en við vorum sérlega heppin. Við mælum með Eugene Leneghan og leiðsögufyrirtæki hans Belfast Saints and Sinners Tours: https://www.belfastsaintsandsinnerstours.com

Sími hans er +44 7870980807

Guð hjálpi Belfast.