Greinasafn fyrir merki: fyrirgefning

Greinar og pistlar

Salman Rushdie fyrirgefur ekki

Er hægt að fyrirgefa? Já, það er afstaða Jesú Krists. Er líka hægt að fyrirgefa siðlausu fólki sem kann ekki, vill ekki og getur ekki séð eftir gerðum sínum? Er hægt að gera kröfu til þolenda nauðgana og annars ofbeldis að þeir fyrirgefi dólgunum? Gagnvart slíkum spurningum riðlast rök og raðir. Í kristninni hefur fyrirgefning verið talin ein æðsta dyggð manna. Í ýmsum trúarhefðum og siðfræði er hún tákn um andlega reisn og ræktun friðar. En eru til þær aðstæður að fyrirgefning sé ekki möguleg og jafnvel siðferðilega röng?

Morðtilraunin

Í ágúst 2022 réðst hettuklæddur maður á rithöfundinn Salman Rushdie þegar hann var að hefja fyrirlestur í New York. Árásarmaðurinn stakk hann fimmtán sinnum. Það var raunar nútímakraftaverk að Rushdie lifði árásina af. En hann varð fyrir varanlegum meiðslum og er m.a. blindur á öðru auga. Árásin kom ekki á óvart því Rushdie hafði lengi búið við dauðahótanir vegna bókar hans Söngva Satans, sem herskáum og sérsinna múslimum þótti óguðleg og móðgandi. Tjáningarfrelsi er mikils metið og varið af stjórnarskrám í lýðræðisríkjum. Því var árásin á Rushdie ekki aðeins tilraun til að drepa einstakling, heldur einnig árás á grunngildi þessara samfélaga.

Hnífur

Bók Salman Rusdie um morðtilræðið Hnífur: Hugleiðingar í kjölfar morðtilraunar er merkilegt uppgjör höfundar. Ég las íslensku útgáfuna í góðri þýðingu Árna Óskarssonar. Hnífur er hugleiðing um sársauka, ást og endurheimt mannlegrar reisnar. Rushdie lýsir af einlægni sálarangist sinni og innri baráttu í kjölfar árásarinnar. Um hann hríslaðist líka þakklæti fyrir að hafa lifað af en blandaðist reiði, ótta, skömm, sorg og ást.

Fyrirgefa?

Rushdie var margspurður hinnar vestrænu og kristilegu spurningar hvort hann gæti fyrirgefið árásarmanninum. Svar hans var skýrt og klárt. Nei, hann gæti ekki fyrirgefið honum. Hann sagðist ekki neita að fyrirgefa vegna reiði eða hefndarþorsta, heldur vegna heiðarleika gagnvart sjálfum sér. Rök hans voru að fyrirgefningin myndi brengla túlkun á því sem gerðist. Hún myndi rýra illsku árásarinnar og jafnvel afsaka hana. Hrylling voðaverksins ætti ekki að jafna út með góðvild. Rushdie hafnar að fórnarlömb eigi að fyrirgefa ofbeldismönnum og morðingjum. Hann telur að fyrirgefning án iðrunar sé siðferðileg rökvilla. Hún afsaki ranglæti í stað þess að horfast í augu við það og viðurkenna. Að neita að fyrirgefa geti því verið heiðarlegt og viðurkenning á að sumt sé ófyrirgefanlegt. Að fyrirgefa hnífamanninum væri ekki viturlegt. Að sleppa reiðinni væri eitt en að fyrirgefa allt annað.

Þar er efinn

Afstaða Rushdie sló mig og vakti til íhugunar. Að neita algerlega að fyrirgefa er sjaldgæft í okkar vestrænu samfélögum. Rushdie telur að fyrirgefning verði aðeins sönn í gagnkvæmri ábyrgð og ekki megi leggja á þolendur kröfu um fyrirgefningu sem skilyrðislausa skyldu. Að neita að fyrirgefa telur hann ekki vera harkalega afstöðu. Í heimi þar sem ofbeldi er oft réttlætt með trú eða hugmyndafræði sé það virðingin fyrir lífinu en ekki fyrirgefning sem væri helgasti gjörningur manna.

Nálægð við dauðann varð Salman Rushdie tilefni til róttækrar sjálfsskoðunar. Hvað er þess virði að verja? Rushdie viðurkenndi eigin skömm fyrir að hafa lyppast niður og ekki brugðist hetjulega við árásinni og barist við hnífamanninn. Reiði og sorg blönduðust í viðleitni hans til að skilja hvers vegna list gæti vakið hatur og að bók hans hafi valdið slíku uppnámsfári að margir teldu nauðsynlegt að drepa hann. Smám saman vék reiðin fyrir þakklæti til lækna, eiginkonu hans, vina og lífsins. Ferlið varð honum sem endurfæðing. Rushdie sýnir að endurheimt lífsmáttar eftir ofbeldi krefst ekki aðeins bata líkama heldur líka sálar. Í stað ótta kom mild viska, að lifa áfram væri besta svarið gagnvart þeim sem vilja þagga og hefta tjáningarfrelsi.

Kristnin og rök Rushdie

Jesús Kristur mótaði vestræna fyirgefningarhugsun. Kristnin er umfram önnur trúarbrögð átrúnaður fyrirgefningar, viðsnúnings og nýrra möguleika. Fyrirgefning í kristninni er ekki hugsuð sem umbun fyrir iðrun brotamanna, heldur fremur sem tjáning um líf og vilja til umbreytingar. Rushdie telur það ranga kröfu að þolandi eigi að fyrirgefa þegar gerandinn hefur hvorki iðrast né axlað ábyrgð. En fyrirgefning er ekki viðskiptasamingur heldur skapandi gjörningur til lífs. Fyrirgefning á aldrei að vera sáttaklapp á bak ofbeldismanns heldur ávöxtur þroskaferils persónu þess sem fyrirgefur. Á krossinum fyrirgaf Jesús Kristur þeim sem hvorki iðruðust né báðu um fyrirgefningu. Það var ekki til að afsaka eða gera lítið úr vonskuverkunum heldur ávöxtur opinnar lífsafstöðu sem veitir möguleika og umbreytingu.

Rushdie vill sleppa hatrinu en getur þó ekki fyrirgefið. En vandinn við að fyrirgefa ekki heldur sári þolandans opnu, nærir sársauka og nístir sál. Menn sem loka losna ekki við glæpinn og hefta jafnvel eigin lækningu. Í fyrirgefningu – óháð iðrun – getur fólk losnað við fjötra fortíðar, ofbeldi og hrylling og orðið frjálst. 

Rushdie telur fyrirgefningu vera veikleika eða marklausa hógværð gagnvart ofbeldi. Í því er hann ólíkur hinni hefðbundnu kristnu afstöðu. Kristnin hefur alltaf haldið fram þeim skilningi að fyrirgefning sé róttækt viðnám gegn ofbeldi. Hryllingurinn á hvorki að móta fólk, ferli eða úrvinnslu. Kristnin hvetur til fyrirgefningar en skyldar þó engan til svo skapandi afstöðu. Innsæi Jesú Krists og kristninnar er að fyrirgefning geti breytt öllum forsendum og leikreglum samskipta. Fyrirgefning getur orðið virkt siðferðileg kraftaverk og brotið hatur tuddanna.

Rushdie skilgreinir fyrirgefningu sem rökvillu þegar ofbeldismaðurinn iðrast ekki. Í kristninni er ekki útreiknað réttlæti og þar með ekki hefndarskylda. Fyrirgefningin er ekki endurgjald heldur sú frumafstaða að hið góða eigi að ráða en ekki hið illa. Fyrirgefnin er trúarafstaða og lífsstefna en ekki siðferðileg viðurkenning. Guð elskar og dæmir elskulega og mannfólkið er kallað til að leysa og brjóta hlekki hefndar og böls.

Úrvinnslan

Reiði höfundar hríslast um alla bók hans og litar hana kröftuglega. En hið kristna innsæji er að hvorki Rusdie né aðrir þolendur þurfi að afsaka böl og illvirki eða gera ofbeldi upp röklega. Köllun hans og allra, sem hafa orðið fyrir árásum, er að láta ekki illskuna stjórna eða fjötra sig, ástvini, frændgarð og samfélag.

Hefndarskylda hefur aldrei þjónað lífinu heldur dauðanum. Auga fyrir auga og tönn fyrir tönn-lögmálið skilar hvorki sálarfriði né samfélagssátt. Lífið blómstrar ekki ef aðeins er hugað að debit og kredit. Í fyrirgefningu endurheimta margir nýja sýn á líf og gæði og ná stjórn á eigin lífi og þar með sátt. Að sleppa hnífamönnum er að virða hið róttæka frelsi sem við mannfólkið erum kölluð til. Fyrirgefning er boðskapur um líf þrátt fyrir ofbeldi, brot og dauða. Það er erindi páskanna að dauðinn dó en lífið lifir. Að fyrirgefa er að lifa í ljósi páska en ekki í anda föstudagsins langa.

Salman Rushdie, Hnífur: Hugleiðingar í kjölfar morðtilraunar, Mál og menning.

Þessi íhugun birtist sem grein í mbl 31. mars 2026.

Greinar og pistlar

Jerúsalem – kvikmynd Billie August

Kvikmyndin Jerúsalem byggir á samnefndri sögu sænsku skáldkonunnar Selmu Lagerlöf sem kom út í tveim bindum á árunum 1901-1902. Sagan fjallar um raunverulega atburði og segir frá því þegar hópur bændafólks frá Nås í sænsku Dölunum fluttist til Jerúsalem árið 1896 til að mæta Jesú Kristi þegar hann kæmi aftur til jarðar. Lítil frétt í blaði um þennan atburð vakti áhuga Selmu Lagerlöf og hún fór bæði til Nås og Jerúsalem til að kynna sér aðstæður og leita svara við því hvað fékk bændur úr Dölunum til að rífa sig upp með rótum og halda á vit óvissunnar suður í Palestínu.

Söguþráður

Í upphafi myndar Billie August er dregin upp mynd af fábrotnu bændasamfélagi, sem tekst á við erfiða lífsbaráttuna. Undir niðri ríkir upplausn því þetta litla samfélag vantar bæði andlegan og veraldlegan leiðtoga eftir að foringi þess fórst við að bjarga börnum á fleka á beljandi fljóti. Dag einn kemur Hellgum, sænsk-amerískur predikari til sögunnar, leikinn af þeim magnaða Sven Bertil Taube. Með mælsku sinni hefur hann mikil áhrif á einstaklinga sem og bændasamfélagið í heild og fær að lokum hóp fólks til að selja eigur sínar og fylgja sér til Jeúsalem í von um frelsun þegar Jesús kemur aftur.

Inn í myndina fléttast ástarsaga tveggja aðalpersónanna, Ingmars, sem leikinn er af Ulf Friberg, og Gertrud, sem Maria Bonnevie leikur. Þau alast upp saman eftir að Ingmar hefur misst foreldra sína. Þegar ástin kviknar milli þeirra ákeður Ingmar að fara í skógarhöggsvinnu til að vinna sér inn peninga svo hann geti tekið við ættaróðali fjölskyldunnar og orðið leiðtogi í sveitarsamfélaginu líkt og faðir hans hafði verið og sveitungar hans reiknuðu með. Á meðan bíður Gertrud þolinmóð. Framtíðin virðist björt. Allt fer þó á annan veg. Karina eldri systir Ingmars, sem leikin er af eiginkonu leikstjórans Pernillu August, hefur búið á ættaróðalinu allt frá dauða föður þeirra. Hún verður fyrir sterkum áhrifum af predikun Hellgum og ákveður að selja óðalið og halda til Jerúsalem með fjölskyldu sína. Kaupandinn er bóndinn Persson. Í örvæntingu sinni svíkur Ingmar Gertrud og ákveður að giftast Barbro, dóttur Perssons (Lena Endre), til að bjarga óðalinu. Niðurbrotin er Gertrud auðveld bráð fyrir Hellgum og slæst í för með honum til Jerúsalem eftir að hafa séð Jesú í sýn. Sveitarsamfélagið í Nås er nú enn sundraðra en fyrr og pílagrímanna í Jerúsalem beið allt annað en þeir höfðu vænst. Umhverfið var framandi og við tók erfið barátta með vonbrigðum og efasemdum. Barbro gerir sér hins vegar smám saman grein fyrir því að hún hafði farið illa með annað fólk og brotið á þeim. Hún vill reyna að bæta fyrir það og hvetur Ingmar til að fara til Jerúsalem og sækja Gertrud.

Trúarstef

Bille August sagði að kvikmyndin Jerúsalem væri í hans huga ekki trúarleg mynd heldur ljóðræn ástarsaga. Þó að rétt sé að myndin sýni ástarsögu þá fjallar hún ekki síður um mátt trúar og vonar í lífi fólks. Hún vekur einnig upp ýmsar spurningar um heimsslitavæntingar, endurkomu Krists, eðli guðsríkisins ásamt því að fjalla um mikilvæg guðfræðileg stef, s.s. synd og frelsun, ósætti og sátt, glötun og eilíft líf. Myndin segir frá venjulegu fólki, aðstæðum þess, samskiptum og örlögum. Hún dregur fram meginstef manlegrar tilveru og fjallar um trú og efa, kærleika og svik, von og örvæntingu, sekt og fyrirgefningu. Styrkur myndarinnar er m.a. sá að hún lýsir því hvernig þessir þættir koma fyrir í lífi og samskiptum fólks án þess að fella dóma um verk þess. Áhorfendur geta því dregið lærdóm af reynslu og viðbrögðum ólíkra einstaklinga.

Sálfræðileg efnistök myndarinnar eru ekki síður sannfærandi. Góður leikur dregur þá hlið vel fram. Sálarástand og tilfinningaglíma aðalpersónanna skilar sér vel. Þunglyndi Gertrud eftir að henni var hafnað er þrúgandi. Ólæknuð sár Karin skína í gegn þrátt fyrir að hún reyni að halda yfirborðinu sléttu og felldu. Barbro þarf að horfast í augu við sjálfa sig, gjörðir sínar og þjáningu og togstreitu Ingmars og það kostar innri átök. Hellgum nær sálrænum tökum á ráðvilltum einstaklingum með sefjunarmætti sínum. Þótt úrvinnslan sé sálfræðileg er hún einnig trúarleg og kemur m.a. fram í því þegar Jesús birtist Gertrud við vatnið og Karin virðist loks finna frið í Jerúsalem þótt hún hafi misst allt sem henni var kærast. Viðbrögð Ingmars þegar þjáningu hans er létt og Barbro hafði fætt honum son sýna hið sama.

Myndin fjallar þó ekki bara um sálarástand og samskipti fólks og afleiðingar þeirra heldur sýnir hún jafnframt hvernig ytri aðstæður þess hafa áhrif á líf þess og örlög og hve auðvelt það getur verið fyrir sterka persónuleika að misnota trú og traust fólks. Undir niðri býr þó spurningin sem Ingmar spyr systur sína þegar hann er kominn til Jerúsalem: Hver er það sem stjórnar lífi hvers? Það er áhugaverð tilvistarspurning sem á bæði við efni kvikmyndarinnar Jerúsalem og líf okkar flestra.

Í mynd Augusts er mikill fjöldi fólks sem áhorfandinn sér en kynnist ekki nógu vel til að geta skilið orð þess og athafnir. Nokkrar persónur eru þó eftirminnilegar og setja sterkan svip á myndina enda leikur flestra leikaranna afbragðsgóður. Hellgum, predikarinn gustmikli, er sterk persóna enda nær hann tökum á mörgum í sveitinni og fær fólkið með sér í Jerúsalemreisuna. Einhverjum kann að finnast að verið sé að gera lítið úr eða hæðast að vakningapredikurum og guðlegri köllun. Sú er þó ekki raunin.

Hellgum er fyrst og fremst dæmi um mælskan einstakling sem kann að notfæra sér aðstæður. Um leið er hann verkfæri í annars höndum. Honum tekst að gefa ráðvilltu sveitarsamfélagi ramma til að túlka veruleika sinn út frá. Sá rammi er hins vegar allur málaður með svörtum og hvítum litum. Ábyrgð sterks leiðtoga er mikil. Hann getur fallið í þá gryfju að hlutgera syndina í aukaatriðum og jafnvel leitast við að þurrka út persónueinkenni áhangenda sinna í stað þess að leiða fólk fram til þroskðarar trúar sem tekur Guð alvarlega mitt á sviði hins daglega lífs.

Ingmar er aumkunarverð persóna. Á honum hvílir sú mikla ábyrgð að feta í fótspor föður síns og verða leiðtogi bændanna í héraðinu. Aðstæður haga því þannig til að hann þarf að gera upp á milli ábyrgðarinnar gagnvart sveitarsamfélaginu og eigin tilfinninga til Gertrud. Það uppgjör hefur mikil áhrif bæði á líf hans sjálfs og fjölda annarra. Greinilegt er að Ingmar vill bæði gera það sem hann telur rétt en líka forðast að særa nokkurn. Að ná hvoru tveggja í senn er ekki einfalt mál fyrir hann fremur en aðra sem lenda í svipuðum aðstæðum. Að axla ábyrgð á eigin mennsku og manndómi er aldrei einfalt og sjaldnast augljóst í hverju skylduræni og manndómur felst.

Þrjár konur setja sterkan svip á myndina. Þar fer Gertrud fremst í flokki. Leikur Mariu Bonnevie er áhrifamikill. Með svipbrigðum og látæði sýnir hún vel sálarástand Gertrud og þær tilfinningar sem búa undir yfirborðinu, bæði vonir hennar og trúarvissu og ekki síður sársaukann, vonbrigðin og þunglyndið sem fylgja höfnuninni. Trúarleg einlægni blandast síðan sjúklegu ástandi og hún virðist ekki alltaf greina á milli raunveruleika og draums. Athyglisvert er að bera saman mynd hennar við upphaf myndarinnar og lok. Hún er einlæg, saklaus og lífsglöð í upphafi en við endi hefur erfið reynslan sett mark sitt á hana og sakleysið og lífsgleiðin virðast horfin.

Barbro er einnig áhugaverð persóna. Henni hafði hlotnast það sem hún hélt að væri ómögulegt, þ.e. óðalið og Ingmar, en sér jafnframt hverju hún hefur komið til leiðar með því að fótumtroða tilfinningar hans og Gertrud. Líf hennar er því óbærilegt, ást hennar til Ingimars fjötrar og henni finnst hún vera ofurseld ættarbölvun. Hún skilur þó að lokum mikilvægi þess að gera upp og vill jafnframt gera gott á ný það sem hún hafði eyðilagt, jafnvel þótt það kosti hana allt sem henni hafði hlotnast. Barbro er þannig margbrotin og sérstæð persóna sem dregur lærdóm af gjörðum sínum. Innst inni þráir hún sátt við sig og umhverfi sitt. Þegar þeirri sátt er náð er hún laus úr fjötrum ótta og bölvunar.

Þriðja konan er Karin, eldri systir Ingmars. Hún hefur þurft að þola marga raun og virðist líða vegna óuppgerðs sársauka og sorgar og óheilinda við bróður sinn. Hún þráir frið og tekur því fegins hendi á móti boðskap Hellgum og lítur á hann sem bjargvætt í lífi sínu. Hún væntir lausnar í Jerúsalem en verður fyrir enn meiri raunum og vonbrigðum þegar hún missir það sem henni er kærast, dóttur og eiginmann. Var vonin um frelsun og frið í Jerúsalem þá bara blekking? Í Karin endurspeglast þrá fólks eftir að finna vilja Guðs sem oft reynist svo torskilinn, þrá eftir ást Guðs sem virðist svo fjarri í hörðum heimi, þrá eftir að finna þá „Jerúsalem“ sem býr yfir lausn sem gefur frið við Guð og menn.

Myndin Jerúsalem lyftir upp og spyr fjölda spurninga um líf og samskipti fólks á öllum tímum, trú þess, von og kærleika, örlög þess og hinstu rök tilverunnar. Undir lok myndarinnar er lítið barn skírt. Í þeim gjörningi er svar við mörgum spurningum myndarinnar. Ósjálfbjarga menn í hörðum heimi finna sátt og frið við Guð, sjálfa sig og sín á milli vegna elsku Guðs, hverjar svo sem ytri aðstæður þeirra og örlög eru.

Leikstjóri: Bille August

Handritshöfundur: Bille August eftir samnefndri skáldsögu Selmu Lagerlöf.

Helstu leikarar: Maria Bonnevie, Ulf Friberg, Pernilla August,  Lena Endre,  Sven-Bertil Taube, Reine Brynolfsson, Jan Mybrand, Max von Sydow, Olympia Dukakis, Björn Granath, Viveka Seldahl, Sven Wollter, Johan Rabaeus, Mona Malm, André Beinö

Framleiðsluland: Svíþjóð

Framleiðsluár: 1996

Lengd: Kvikmynd: 168 mín. Sjónvarpssería: 220 mín.

Trúartextar:1M 2, Sl 52:2, Sl 139:9, Mt 7:14, Mt 10:37, Mt 18:3, Mt 28:18-20, Mk 13:13, Jh 10:12, Jh 20:29, Rm 6:23, Opb 19:7-8, Opb 21:10, Opb 22:17

Hliðstæður: 1M 2, Mk 6:48, Opb 21-22

Persónur í trúarritum: Jesús Kristur, Jóhannes skírari, Jóhannes postuli, Pontíus Pílatus

Guðfræðistef:

brúður Krists, bölvun, Eden, efi, eftirfylgd, eilíft líf, eldur, endurkoma Krists, engill, falsspámaður, freistingar, frelsun, fyrirgefning, glötun, heilagur andi, heimsslit, helvíti, hin nýja Jerúsalem, hreinleiki, iðrun, kraftaverk, kross Krists, kærleikur, köllun Guðs, lífsins vatn, náð, náðargjöf, opinberun, paradís, refsing Guðs, réttlæti, rödd Guðs, satan, sekt, sköpun, synd, trú, útvalning, vantrú, vegir Guðs, yfirbót, þrenningin

Siðfræðistef: Andleg kúgun, félagslegur þrýstingur, fórn fyrir aðra, flokkadrættir, fyrirgefning, heimshöfnun, náungakærleikur, ofbeldi, óvinátta, réttlæti, ritskoðun, skilnaður, útskúfun

Trúarbrögð: gyðingdómur, helgunarfjölskyldan, islam, kristni, lútherska kirkjan

Helgistaðir: kirkja, moska, trúboðshús, vígð mold

Trúarleg tákn: harpa, kross, skeifa

Trúarembætti: prestur, predikari, spákona

Trúarlegt atferli: bæn, fyrirbæn, pílagrímsför, píslarganga, sálmasöngur, skírn, trúarsamkoma

Trúarleg reynsla: afturhvarf, köllun, opinberun, sýn

Upprunalega skrifað fyrir kvikmyndavefinn www.dec.is

Kennimyndin að ofan er af Grátmúrnum í Jerúsalem. 

Greinar og pistlar, Prédikanir

Nauðgun og sáttargerð

Hvað merkir friður? Hvað þýða gömul orð eins og fyrirgefning, réttlæting, iðrun og náð? Þau eru stór og fangvíð. En skiljast þau og tengjast þau lífi þínu og lífi fólks almennt? Hafa þau tapað merkingu af því trúfræðin er roskin og úr takti? Hvað þýðir sáttargerð? Er það orð úr upphafinni himnesku sem ekki tengist tilfinningum fólks, reynslu og þrá? Sáttargerð hefur verið orðuð og iðkuð í kristninni í tvö þúsund ár, miðlað því sem Guð gerir og maðurinn einnig.

Í gærmorgun vaknaði ég snemma. Þrátt fyrir stórviðrin opnaði ég tölvuna í kyrru sofandi heimilis og fór að horfa á og hlusta á TED-fyrirlestur Þórdísar Elvu Þorvaldsdóttur og Tom Stranger sem barst um netheima heimsins í fyrradag og vakti gríðarlega athygli. Þau kynntust árið 1996 þegar Tom var skiptinemi á Íslandi. Hann var átján og hún sextán. Eftir skólaball nauðgaði Tom Þórdísi Elvu. Þau gerðu ekki atburðinn upp á þeim tíma. Hann hélt sína leið til Ástralíu og hún var eftir með sársauka og óuppgerða reynslu. En hún vann með sinn innri mann og eftir mörg ár ákvað Þórdís Elva að senda nauðgaranum bréf. Hún vissi ekki hverju hún ætti von á og vissi ekki hvort hann gæti iðrast. En hann svaraði bréfi hennar og viðurkenndi afbrot sitt. Þau ákváðu að hittast í Höfðaborg í Suður Afríku – miðja vegu milli Íslands og Átsralíu. Í heila viku töluðu þau saman – um sársauka, líðan, hlutverk og unnu úr.

Í Ted-fyrirlestrinum segja þau bæði frá glæpnum, úrvinnslunni og samhenginu. Hún skilaði skömminni, hann gekkst við brotinu og þau tengja við hvað við getum gert til að bregðast við ofbeldi. Þetta er átakanlegur en hrífandi fyrirlestur um hrylling sem ekki á að líða heldur vinna gegn og vinna úr.

Hefði Þórdís Elva bara átt að tala við góða sálfræðing, ná sér í vodkaflösku og detta ærlega í það – eins og hún spurði í fyrirlestrinum? Hefði málið kannski klárast þannig? Nei. Hefði hún verið bættari að hefna sín á honum? Gæti og vildi hún fyrirgefa honum ef hann játaði brotið? Hún sendi bréf, hann gekk í sjálfan sig. Þau skrifðust á í átta ár, greindu flækju glæps, tilfinninga og ferils. Og saman opnuðu þau þessa sögu á TED í fyrradag – 7. febrúar 2017. Þau sögðu blóðríka sögu sem lyktaði með fyrirgefningu og sáttargerð. Og gáfu út bók um glæp og úrvinnslu – Handan fyrirgefningar. Þetta er einstakt mál, einlægnin mikil og hugrekkið stórkostlegt.

Um hvað eru stóru orðin í Biblíunni? Þau eru alltaf um raunverulegt líf. Allir menn verða fyrir einhverjum áföllum. Fólk gerir illt og á fólki er brotið. En hvernig á og er best að vinna úr? Hvernig getum við – eða eigum við – að bregðast við orðum og gerðum fólks sem níðist á okkur? Að vera manneskja varðar að læra að gangast við gerðum sínum. Að vera manneskja varðar að vinna úr áföllum og hrottaskap. Þegar best lætur nær fólk að feta sig upp stiga þroskans og miðla viskunni. Þórdís Elva og Tom náðu að tala saman um hið liðna og opna dýptir sálar og segja okkur hinum. Þau urðu náðarrík í samskiptum við hvort annað af því þau gengust við reynslu sinni og vildu opinbera hið illa. Þau náðu sáttargerð og eru í sólarlandinu handan fyrirgefningar.

Þegar brot hefur verið framið þarf að hreinsa sár, gera upp og gera gott að nýju. Það eru þættir í ofursögu kristninnar. Guð tók af skarið, hafði samband, lét sig varða uppgjörið, elskaði, var tilbúinn að ræða málið í þaula, við alla og gera upp. Tilreiknaði ekki syndir heitir það á máli Biblíunnar. Hitti gerandann og gaf honum nýjan möguleika. Og persóna sáttargerðar í kristninni er Jesús Kristur sem alltaf bendir að baki hefnd og harðneskju til betri niðurstöðu sem elskan stýrir.

Tom og Þórdís Elva hafa sýnt okkur heillandi þráð í kærleiksfesti heims og himins. Saga um glæp varð saga um líf. Þolandi og gerandi leystu hrylling úr fjötrum þöggunar og ofbeldis. Langur föstudagur upplýstist á páskadegi sáttargerðar. Lífið er sterkari en dauðinn. Sáttargerð og fyrirgefning eru ekki úrelt, frekar en hin stóru orðin. Og Guð ekki heldur.

Íhugun í kyrrðarstund Hallgrímskirkju 9. febrúar 2017.

Meðfylgjandi mynd er verk Kristínar Gunnlaugsdóttur og í eigu Hallgrímskirkju.