Greinasafn fyrir flokkinn: Útfararræður

Ég birti margar útfararræður mínar á vefnum en þó ekki allar. Um líkræður, minningarorð og tilgang sjá https://www.sigurdurarni.is/efni/likraedur/

Útfararræður

Jón Snorri Sigurðsson  – minningarorð

Er hægt að nota þetta glerbrot í skúlptúr? Gæti ljósi fjörusteinninn passað á skóhorn eða skreytt stóra ausu? Snorri horfði alltaf í kringum sig, skoðaði efnivið, endurvinnslumöguleika og kraftgetu formanna. Hann hafði næm augu og skarpa formskynjun. Hann þjálfaði með sér hæfni í huganum að sveigja línur og umbreyta formum. Þegar hann handlék efni þá var hugur hans að máta, stilla upp í skúlptúr, eyða svo öllu og stilla upp í annað verk. Hann þorði og þoldi að fara lengri leiðina, þá erfiðu . Hamarinn kyssti stálið sem bognaði og fríkkaði að vilja smiðsins. Þegar allt var skoðað, slegið og mótað svissaði Snorri saman bútana og horfði íhugandi á listaverk verða til. „Þessi passar“ hugsaði hann og seildist eftir slípuðum steini sem hann fann einu sinni á Snæfellsnesi. Svo boraði hann varlega til að steinninn springi ekki og mátaði svo við skúltúrinn. Þá var hægt að líma, pússa, slípa og gleðjast yfir fallegu verki sem andi og hendur, þolgæði og ástríki höfðu skapað í sameiningu.

Listin – guðsþjónusta

Listrænir gerningar eru endurvarp hins guðlega. Guð Biblíunnar er ekki fjarlægt frumafl veraldar heldur ástríðufullur listfrömuður sem sér og kallar fram form, liti, ljós og fegurð. Guð ljóðar heiminn, mótar eins og skúlptúristi, skipuleggur sem hönnuður. Í fyrstu Mósebók segir: „…og Guð sá að það var gott.“ Guð metur líka eins og listrýnandi. Í sögunni birtist Guð dramatúrg. Sviðsmyndajöfurinn kallar spámenn til táknrænna gjörninga sem sprengja rútínu og umbreyta hversdagslegum hlutum. Brauð verður líkami og vatn verður vín. Guð vinnur ekki aðeins með orð, heldur með líkama, efni, rými, tíma og átök. Í Jesú varð Guð sjálfur að listaverki í veröldinni. Orðið varð hold, merking varð ásjóna, fegurð varð opið sár og frumóp á krossi. Krossinn er ekki bara aftökutæki heldur listrænn gjörningur sem umbreytir merkingu heimsins. Skömm vék fyrir dásemd. Ósigur varð sigur, dauði varð líf. Guð býr ekki til og hverfur svo til annarra verka. Guð tekur hið brotna, skakka og spillta efni og mótar úr því nýtt listaverk, nýtt líf. Heimurinn er verk í vinnslu, óklárað listaverk sem Guð heldur áfram að skapa í samstarfi við dýptir veraldar og menn líka. Og Snorri vann í anda hins skapandi himneska gjörningameistara. Listiðkun er guðsþjónusta.

Æviágrip

Jón Snorri Sigurðsson fæddist í Reykjavík 17. apríl árið 1950. Foreldrar hans voru Ingibjörg Ólafsdóttir og Sigurður Ingi Jónsson. Hann var yngstur 8 barna þeirra. Foreldrarnir skildu þegar hann var ungur og bernska Snorra varð honum snúin. Hann varð snemma að axla ábyrgð á eigin velferð. Hann varð sinnar eigin gæfu smiður. Ingibjörg, móðir hans, giftist Jens Guðjónssyni, sem varð honum fóstri og fyrirmynd um margt.

Snorri fór snemma að vinna, fór á sjó 14 ára og það er ævintýralegt að hann var 15 ára þegar hann fór á land í Sovétríkjunum þáverandi. Hásetarnir voru slungnir og fengu drenginn með sakleysissvipinn til að flytja smyglvarning í land og í skip því tollararnir grunuðu ekki barnið! Snorri lærði því snemma á prettavit manna og tók ákvörðun um að lifa sem heiðarlegur maður og gera hið góða, sjá í öðrum gæsku fremur en græsku. Hann varð sérlega umtalsfrómur. Að lifa vel er val.

Snorri sótti skóla bæði í Reykjavík og í Kaupmannahöfn. Best þótti honum þegar hann fékk inni í starfsnámi á gullsmíðaverkstæði í Kaupmannahöfn hjá hinum fræga Ole Bent Pedersen. Þar fann hann sig, þar átti hann heima. Hann gat beitt hamri og hug til að móta og skapa. Og sjá má skemmtileg formáhrif mentorsins Ole Bent í munum sem Snorri smíðaði síðar.

Snorri sótti á verkstæðið hjá fóstra sínum og fékk að spreyta sig. Hann skráði sig í Iðnskólann og varð sveinn og nokkrum árum síðar fékk hann meistararéttindi í gullsmíðum. Snorri sótti síðan mikinn fjölda námskeiða í Danmörk og í Bandaríkjunum. Hann var alla tíð að skoða möguleika, aðferðir, útfærslur og tækninýjungar í hönnun og handverki. Svo kom hann heim með nýjar hugmyndir, ný áhrif og nýjar vörulínur urðu til.

Gullsmíðaverkstæðið stækkaði og Snorri lagði til vaxtarins. Hann tók við æ fleiri verkefnum og stjórnartaumum. Að lokum keypti Snorri gullsmíðafyrirtækið Jens og rak það síðan af listrænum metnaði, myndarskap og alúð. Það er merkilegt og þakkarvert að Snorri skuli hafa starfað við fjölskyldufyrirtæki frá unglingsaldri fram á lokadag. Börnin hans hafa síðan tekið við og vöxturinn heldur áfram. Mikil blessun er það og öllum til gæfu.

Hús, Lilja og börnin

Snorri vildi eignast eigið athvarf og þak yfir höfuðið. Hann var reyndar svo mikill Reykvíkingur að hann fór sjaldan austur fyrir Elliðaár. En hann fékk úthlutað lóð í Brekkutanganum í Mosfelssbæ. Á sama tíma var Lilja Gísladóttir, hjúkrunarfræðingur, í sömu hugleiðingum. Hún fékk líka lóð í Brekkutanga. Svo sáu þau hvort annað í vinnugöllunum. „Hvar fannstu þennan karl?“ var Lilja einu sinni spurð og svaraði að bragði. „Í húsgrunni í Brekkutanganum.“ Húsbyggjendur í götunni urðu að grafa djúpt og vatnsaginn var mikill. Byggingafólkið sammæltist um að hópurinn yrði að hittast. Snorri bauð öllum heim og var á spani með bolla og veitingar þegar Lilja kom. Svo urðu fleiri fundir og þau Snorri skoðuðu ekki bara dren og dælingar heldur líka hvort annað. Snorra leist vel á þessa dugnaðarkonu og fork sem treysti sér í stórframkvæmdir og vílaði ekki fyrir sér að dæla vatni, puða í grunni og ráða og reka iðnaðarmenn. Snorri varð hrifinn af Lilju og hún af honum. Svo þegar kom að því að hún ætlaði til Svíþjóðar til vinnu tjáði hann löngun sína að heimsækja hana. En hún kom heim í húsið sitt áður en hann leitaði að henni ytra. Þá var hann fluttur inn í sitt hús. Lilja dáðist að hve Snorri var flottur, aðlaðandi, orðheppinn og skemmtilegur. Svo fóru þau saman í Bæjarbíó í ársbyrjun 1980, fóru að hittast og kynnast. Ástarbandið styrktist. Svo fæddist Berglind og Lilja flutti inn til Snorra. Þau rugluðu reitum, fléttuðu saman hendur og hjörtu. Ingibjörg kom í heiminn og síðan Snorri Freyr.

Fjölskyldan bjó í Brekkutanganum í tíu ár, svo keyptu þau Snorri hús í byggingu í Jöklafold í Grafarvogi og fullgerðu. Húsið þeirra Snorra og Lilju varð öðru vísi en hin húsin í götunni þó teikningin væri sú sama. Áferð, fyrirkomulag og frágangur þeirra var ólíkur. Innan stokks var hátt til lofts og vítt til veggja hjá þeim. Þau Lilja vildu hafa sálar- og and-rými í sínum híbýlum og voru samstiga. Og heimili þeirra var glæsilegt.

Í Grafarvogi uxu börnin til manns, þroska og lífsstefnu. Snorri vann mikið og Lilja var framkvæmdastjóri stórverkefna fjölskyldunnar. Það var líka gott að mamman væri hjúkrunarfræðingur til sjá um heilbrigðismál og lyfjagjafir barnanna. Ástin mótar fólk á langri leið og þau Lilja slípuðust vel saman. Snorri gerði sér grein fyrir konuláni sínu. Og þau bjuggu við barnalán og heimilislán. Við, sem nutum tengsla við fjölskylduna, dáðumst að þeirri samstöðu sem blasti við í lífi þeirra. Edda, systir Lilju, var líka mikilvæg heimilisstoð og aðstoðarkennari. Svo stækkaði hópurinn þegar barnaþrennan hóf hjúskap og barnabörnin eru sjö – samheldinn, líflegur, glæsilegur og ræktaður hópur gæsku og elsku – samhent fjölskylda.

Og nú er komið að lagi og söng – Liljulaginu. Þegar Snorri heyrði sungið í útvarpinu: „Ég leit eina lilju í holti“ sagði hann við börnin sín: „Þetta er lagið um mömmu ykkar!“ Og svo dansaði hann jafnvel líka með og brosti. „… Þessi liljan er mín!“ Njótum kveðju Snorra til Lilju – þau umvöfðu hvort annað svo fallega – alla tíð.

II

Listamaðurinn og heimilismaðurinn

Hvernig var maðurinn hennar Lilju, pabbinn, afinn, vinur? Hvernig var Snorri? Hann var listamaður og heimilismaður. Hann var alltaf að hanna, endurskapa, móta, skoða umhverfi sitt til að draga heim og inn í list sína áhrif og nýjungar. Hann sætti sig aldrei við hið einfaldasta eða hversdagslega, heldur kannaði nýja möguleika og hafði gjarnan það sem flóknara reyndist. Snorri helgaði líf sitt vinnu – en líka fjölskyldu sinni.

Snorri var líka heimilismaðurinn. Hannn vissi allt frá því að hann fléttaði veru sína að lífi Lilju að hann var hamingjumaður. Snorri var aðdáandi Lilju – lukkumaður í lífinu. Þau Lilja voru glæsilegt par og samhent í þeirri gæfulegu heimilisrækt að næra ástina til hvors annars og miðla þar með elskunni til næstu kynslóða. Lilja og Snorri voru ólík að upplagi og uppvexti en virtu hvort annað, ræktuðu maka sinn, virtu skoðanir hins og leyfðu styrkleikum að njóta sín en létu ekki veikleika hindra eða það sem bar á milli. Þau töluðu við hvort annað og um hvort annað af hlýju, virðingu, alúð og ást.

Eigindir

Ég fékk sendingu í tölvupósti sem listaði þrjú einkenni Snorra: Fegurð – hlýja – húmor. Það er vel kjarnað. Snorri var fagurkeri í lífi og starfi. Hann mat mikils list og fegurð hversdagslífsins. Hann var snyrtimenni, gekk í þrifin sjálfur og fór stundum mikinn í eldhústiltektinni. Snorra þótti mikilvægt að hafa allt fallegt á heimili og á vinnustað.

Myndir, málverk og munir voru honum lífsmál. Snorri valdi gjarnan falleg karakterhúsgögn. Honum var annt um formgerð hlutanna en var svo elskur að konu sinni að hann sagði að Lilja hefði betri litasmekk en hann. Af því Snorri var bæði listamaður og heimilismaður hafði hann auga fyrir brúkshlutum eins og ausum, eldhúsáhöldum og kertastjökum ekki síður en nælum, keðjum og hringum. Skóhornin hans eru til á mörgum heimilum heimsins og í mörgum útgáfum. Sum eru stutt og önnur löng, oft með steini sem skrautkórónu fyrir hald. Glæsilegir handverksgripir til nota í hversdagslífinu.

Fegurð og hlýja kemur fram í atferli og afstöðu fólks. Snorri hafði skoðanir á hári og fatnaði og líka skóm. Hann vildi að föt væru falleg og færu vel og að skór skyldu vera vel burstaðir. Hann kunni hina bandarísku kúnst að það væri í lagi að vera í slitnum fötum ef skórnir væru góðir og vel burstaðir. Og Snorri gekk af krafti í skóburstunina þegar þörf var á. Þegar hann var búinn með fyrsta parið byrjaði hann á því næsta og áður en hann hætti var hann kannski búinn að bursta alla skóna í forstofunni – jafnvel skó vinananna sem voru í heimsókn! Hann burstaði ekki aðeins hliðarnar sem sneru upp heldur skoðaði botninn og burstaði bilið á milli framsóla og hæls. Hann vann ekki verk til hálfs heldur til enda. Snorri er okkur hinum fyrirmynd um vandvirkni í þágu fólks og lífs.

Snorri var sérlega bóngóður. Alltaf mætti hann þegar börn og stórfjölskyldan flutti milli búsetustaða. Ef vini vantaði merkingu á hús fór hann að íhuga leturgerð og fyrirkomulag hússins og kom svo brosandi með stórkostlega húsmerkingu í höndum, boraði göt og kom tölustöfunum fyrir. Snorri hafði sjálfur orðið að bjarga sér og hann ræktaði með sér djúpa mannúð. Ef einver var á kantinum í lífinu vildi Snorri hjálpa. Þeir sem voru í vandræðum rötuðu oft til hans sem vildi rétta hvers manns hlut.

Listaverk Snorra fóru víða. Snorri smíðaði hina fíngerðustu muni og fáir skildu hvernig stóru hendurnar hans fóru að. Svo smíðaði hann stóra skúlptúra. Þar sem Snorri bæði þorði og gat hannað stóra gripi varð hann snemma eftirsóttur til að gera gripi og skúlptúra til heiðursgjafa. Fyrirtæki, samtök, forsetaembættið og ríkisstjórn fólu Snorra að hanna gjafagripi. Verk hans eru því víða til, á heimilum, í höllum þjóðhöfðingja og hjá fjölþjóðastofnunum. Þessi verk minna á fegurð og Ísland með þögulli reisn – lof sé skapara þeirra.

Þegar heimsmeistaramótið í handbolta fór fram á Íslandi árið 1995 fékk Snorri það verkefni að hanna öll verðlaun mótsins. Snorri gerði flottasta bikar – raunar íþróttaskúlptúr – sem ég hef séð. Svo voru gull-, silfur- og brons-peningarnir allir handgerðir. Það hefði verið hægt að steypa þá en Snorri mat handverkið svo mikils að hann var tilbúinn að sitja við og vinna marga yfirvinnutíma til að ljúka öllu sómasamlega fyrir mót.

Meðal verðlauna sem Snorri hannaði og smíðaði voru bókmenntaverðlaunin sem árlega eru veitt og í mörgum flokkum. Það voru bækur á fæti sem Snorri smíðaði og við hæfi að þær voru alltaf opnar. Snorri skrifaði sjálfur skýringu á formi og gerð verðlaunanna og þar segir hann: „Verkið táknar bók þar sem blærinn lyftir blöðunum svo þau mynda vængform sem er við það að fljúga af stað með boðskapinn sem höfundurinn hefur skrásett.“ Þetta er vel sagt. Orð á hreyfingu, lifandi skúlptúr.

Snorri var húmoristi og það var geðbætandi að vera með honum. Hann lék sér með orð og orðaleppa og smellti saman hinu óvænta svo úr varð skop. Það var flæði í samtölum með Snorra. Hann sá hið góða í fólki og aðstæðum og gat hlegið hjartanlega í kómískum aðstæðum. Snorri lagði gott til fólks var einhver umtalsfrómasti maður sem ég hef þekkt. Hann hallmælti ekki fólki, jafnvel ekki þeim sem höfðu ómaklega lagt illt til hans. Snorri umgekkst fólk fallega og með léttleika. Snorra var eiginlegt að leita lausna en síður átaka.

Það var gaman að vera með sælkeranum Snorra. Hann gladdist yfir góðum mat og hafði sæta tungu. Hann blikkaði þau sem nærstödd voru þegar hann laumaðist í konfektmolaskálina. Á kvöldin spurði hann Lilju gjarnan hvort ekki væri eitthvað nammi til. Og ég man vel að einu sinni í Árósum átti Snorri að sjá um desert í veislu. Eftir máltíð voru allra augu á Snorra. Hvað kæmi hann nú með? Og viti menn, hann reiddi fram glæsilegar kókosbollur sem hann hafði keypt í búð. Þá var mikið hlegið og Snorri var allra manna sælastur því hann var kókosbollukarl – og svo þótti honum stórar karamellur líka góðar.

Smiðja eilífðar

Nú er komið að skilum. Snorri lofar ekki Lilju framar eða biður hana um nammi. Hann kennir ekki fleiri barnabörnum sínum að dansa. Hann keyrir ekki framar tvisvar í kringum hringtorgin til að skemmta ungviðinu. Hann fer ekki í óvissuferðir með vinum sínum eða hleypir fjöri í samferðahópinn. Hann hamrar ekki fleiri stálskúlptúra eða snaga til að hengja morgunsloppa á. Nú er það himinsmiðjan, gullsmiðjan hið efra. Þar er ekkert verkstol, þar verður honum úr verki. Ég sé Snorra fyrir mér með svuntu, með hamar í hendi við steðjann og brosandi út að eyrum. Og hárið á honum fer vel. Í himinsmiðjunni skortir hvorki efnivið til nýsköpunar né endurvinnslu. Himinsmiðjan er sérhæfð til endurskoðunar, nýrra möguleika, hins nýja himins og nýju jarðar. Og vilji Snorra til að fara ekki auðveldu leiðina nýtist vel – frumlega nálgunin er metin til verðleika. „…og Guð sá að það var gott.“

Guð geymi Snorra í listgerningi eilífðar.

Guð geymi ykkur ástvini, fjölskyldu og alla vini. Amen.

Fossvogskirkja, fimmtudaginn 29. janúar.

Kistulagning, Fossvogskapella, 23. janúar.

 

Útfararræður

Guðrún Guðmunda Sæmundsdóttir – minningarorð

Við dr. Svana Helen Björnsdóttir fluttum sitt hvora minningarræðuna í útför-bálför Guðrúnar G. Sæmundsdóttur í Neskirkju 21. janúar 2025. Svana Helen var tengdadóttir Guðrúnar og Þórunn Harðardóttir einnig en hún lék á víólu sína í athöfninni. Það var hrífandi að hlusta á þessar tvær tengdadætur bera fram orð og tóna í minningu tengdamóðurinnar. Ég flutti fyrri minningarorðin en Svana Helen þau seinni. Minningarorðin eru hér að neðan. 

Minning 1. (höfundur SÁÞ) 

Blokkirnar við Hjarðarhaga voru og eru ævintýralegar mannlífsmiðstöðvar. Fyrstu áratugina voru þær fullar af börnum og þar með litríku mannlífi. Blokkir gengu undir ýmsum nöfnum hjá okkur sem bjuggum í hverfinu. Í Fornhagablokkinni hennar Guðrúnar átti ég tvo skólabræður sem ég heimsótti oft og fékk því tilfinningu fyrir lífinu og húsbragnum. Þegar ég hitti svo Guðrúnu fyrir ellefu árum fékk ég algerlega nýja mynd af blokkinni. Þá hitti ég konu sem kvað fast að orði, horfði ákveðið, hafði skoðanir á flestum málum og hafði hraðan húmor. Guðrún ræddi við prestinn um mat, menningu og fólk. Hún tjáði óhikað ást sína á manni sínum, sonum, tengdadætrum og barnabörnum. Mér fannst hún tjá elsku sína með hrífandi móti. Svo ræddi hún um gleðiefni sín, harmsefni, rósir og önnur blóm, fólkið í húsinu og jafnvel dýrin í garðinum. Ég fékk að vita að hún vann frábært starf í garðinum og fékk þakkir fyrir og garðurinn lof.  Og þá spratt fram í huga mínum mynd af stjóranum Guðrúnu. Hún hafði skoðanir á sínum körlum og stefnumálum þeirra. Hún var sjómannskonan sem ekki aðeins varð að stýra heimilislífinu í fjarveru bónda síns, heldur gerði það með einurð, ákafa og alúð. Þegar Þorsteinn kom svo endanlega í land var hún áfram stjórinn, gerði fólkinu sínu gott, en líka samferðafólkinu í blokkinni og lífinu á lóðinni. Guðrún gat staðið við gluggana sína og fylgst með mannlífi og tekið veðrið. Eins og skipstjóri í brúnni tók hún upp tólið og breytti um stefnu, tjáði stefnubreytingu úr brúnni og niður í vélarrúm veraldarinnar. Þegar ég fór svo um Hjarðarhagann að Forhaganum fannst mér að blokkin væri sem skip – og Guðrún í brúnni á fleyi sínu á bullandi siglingu á miklu mannlífshafi. Hún var skipperinn. Fólkið í húsinu voru vinir hennar og jafnvel kettirnir í hverfinu virtu hana og elskuðu. Þeir komu, tylltu sér á bossann á túninu og störðu upp á þriðju hæðina til Guðrúnar og vonuðu að hún ætti eitthvað aflögu, að einhverjar bakstursleyfar kæmu fljúgandi úr brúnni, svölunum hennar Guðrúnar! Fornhagablokkin var mér ekki lengur barnahöll bernskunnar heldur sem lífsskip með skipper Guðrúnu – skipstjórann með rauða eða bleika varalitinn! Þetta er mín mynd – mín útgáfa – vegna þess að ég dáðist að Guðrúnu, afstöðu hennar, styrk og getu. Við búum til myndir af fólki og húsum til gleði- eða skilningsauka. Mín uppáhaldsmynd er af Guðrúnu í brúnni. Og siglingin var í þágu fólksins hennar, nágranna og samferðarfólks. Og börnin í hverfinu og jafnvel skepnurnar nutu hennar.

Hver er þín mynd af Guðrúnu? Við skil er gott, hollt og jafnvel mikilvægt að íhuga reynslu okkar af fólki – bæði til að kveðja og blessa minningar – en líka til að nærast af í því merkilega lífsverkefni okkar allra – að þroskast og efla lífleikni.

Upphaf og fjölskylda

Guðrún var sumarkona, fæddist í Reykjavík fimmtudaginn 21. júlí árið 1932. Hún var dóttir hjónanna Vigdísar Þórðardóttur og Sæmundar E. Ólafssonar. Systkinin voru fjögur og Guðrún var önnur í röðinni. Elstur var Ólafur. Hann fæddist árið 1926 en dó úr barnaveiki á tíunda ári. Þá var Guðrún á fjórða ári. Fráfall Ólafs varpaði löngum skugga á líf fjölskyldunnar og Guðrúnar. Hvernig vinna foreldrar úr slíkum missi? Og hvað settist að í Guðrúnu? Tvö yngri systkinin fæddust svo nokkrum árum síðar þegar seinni heimsstyrjöldin var hafin. Þau voru Ólafur Þórður og Erna – en nú eru öll systkinin horfin úr þessum heimi.

Guðrún ólst upp í fallegu fjölskylduhúsi nr. tvö við Sjafnargötu – á horninu við Njarðargötuna. Sunnan við húsið var og er stór og sólríkur garður. Hverfið var barnmargt og mannlífið fjölskrúðugt. Á leið í skólann gekk Guðrún fram hjá Hnitbjörgum myndlistarmannsins Einars Jónssonar. Þar var margt að skoða. Og hinum megin við kirkjulaust og Iðnskólalaust Skólavörðuholt var sá framsækni og nútímalegi Austurbæjarskóli. Síðar sótti Guðrún nám í Ingimarsskóla og fékk þá umsögn að hún væri hæfileikarík og ætti að læra meira. Það gerði hún og Guðrún sótti nám í Húsmæðraskóla Reykjavíkur. Þar lærði hún flott handverk og að stýra heimili.

Hjúskapur og strákarnir

Svo kom glæsimennið Þorsteinn Bjarnason inn í líf Guðrúnar og falleg ástarsaga hófst. „Við sáumst niður í Hafnarstræti“ sagði hún mér með blik í augum. „Hann var svo fallegur,“ bætti hún við og brosti. Þetta var árið 1952. Guðrún vissi reynar af honum áður og hann hafði spurnir af henni. Svo drógust þau að hvoru öðru og byrjuðu svo að búa. Þau gengu í hjónaband 14. júlí 1956. Guðrún var tæpum tveimur árum yngri en bóndi hennar. Á giftingarárinu 1956  fluttu ungu hjónin á Fornhaga 17 og áttu þar heima allan sinn hjúskap. Og Guðrún taldi sig afar lánsama að hafa átt Þorstein sem eiginmann og tjáði óhikað þá afstöðu og þakklæti. Þorsteinn lést árið 2013 en Guðrún var áfram í brúnni á Fornhagablokkinni þar til fyrir tveimur árum. Þá fór hún á Grund við Hringbraut, og laus við eldhúsbras og heimilishald gat hún verið með fínar neglur, flottan varalit og uppáklædd.

Þeim Þorsteini og Guðrún fæddust þrír synir.

Sæmundur Elías er elstur og kom í heiminn árið 1958. Kona hans er Svana Helen Björnsdóttir og þau eiga þrjá syni, Björn Orra, Sigurð Finnboga og Þorstein. Þeir eru allir í sambúð, Björn Orri með Önnu Suleiku Küenzi í Zürich í Sviss, Sigurður Finnbogi með Andreu Björtu Garðarsdóttur og Þorsteinn með Margréti Stellu Kaldalóns – og þau eru búsett í Reykjavík.

Óli Ágúst fæddist 1963 en lést af slysförum árið 2001. Hann var kvæntur Sólveigu Níelsdóttur og áttu þau dótturina Rakel Guðrúnu. Hún er í sambúð með Guðmundi Halldórssyni og þau búa í Kaupmannahöfn.

Jón Viðar er yngstur bræðranna. Hann fæddist  árið 1971. Jón Viðar er kvæntur Þórunni Harðardóttur og þau eiga fjögur börn – Þorstein Jakob, Guðmundu, Lovísu Kristínu og Jóhönnu.

Þorsteinn var á sjó og Guðrún því í brúnni á heimilinu. Þorsteinn var ekki í landi þegar eldri synir hans fæddust en nærstaddur þegar Jón Viðar rak upp fyrstu rokuna. En svo kom hann í land. Guðrún fékk skilvirkan samverkamann og mikilvirkan afa. Þau voru öflugt ömmu-afa-teymi. Guðrún tjáði gjarnan ást sína með veitingum af alls konar gerðum. Hún hafði jú áhuga á fólki og mat. Barnabörnin nutu allrar athygli ömmu og afa, nutu þjónustu og góðs atlætis. Svo þegar synir Guðrúnar og Þorsteins fóru til útlanda var hægt að treysta afa og ömmu fyrir ungviðinu. Þau voru hlýr faðmur, veittu hlýja nærveru og miðluðu lífsgáska.

Guðrún lifði ástarsögu í hjúskap sínum með Þorsteini. Hann var traustur faðmur konu sinni, smart, örlátur, kærleiksríkur, sniðugur og bráðskýr. Guðrún var hugmyndarík um verkefni og leiðir og Þorsteinn hafði gaman af ferðalaginu með konu sinni. Ástarsaga Þorsteins og Guðrúnar var heillandi. En sonarmissirinn varð þeim ofurhögg. En þau héldu áfram lífsiglingunni. Þeirra saga tjáir að lífið er sterkara en dauðinn og gleðin er styrkari depurð.

Minningarorð þessarar athafnar er í tvennu lagi eins og þið sjáið í sálmaskránni. Nú lýkur fyrri hlutanum. Svana Helen Björnsdóttir, tengdadóttir Guðrúnar, flytur þau seinni og lýsir tengslum sínum við Guðrúnu sem og ýmsum eigindum hennar. En áður en hún flytur mál sitt mun Þórunn Harðardóttir, önnur tengdadóttir Guðrúnar, leika á víóluna sína. Það er raunar stórkostlegt að þær tvær – tengdadæturnar – Svana Helen og Þórunn, leggi orð og tóna til til þessar athafnar. Þórunn leikur nú Ave Maríu Sigvalda Kaldalóns við undirleik Steingríms Þórhallssonar.

Minningarorð 2 – höfundur Svana Helen Björnsdóttir

Það er síðasti dagur jóla og fólk er byrjað að skjóta upp flugeldum í tilefni af þrettándanum. Við sitjum saman fjölskyldan við rúm Guðrúnar, njótum samverunnar og vitum að stundin nálgast. Síðasta andvarpið og síðan ekki meir. Okkur setur hljóð. Við lítum hvert á annað og skynjum guðdóminn því okkar kæra Guðrún hefur andast og er nú himinborin eftir margra ára lífsstríð í ónýtum líkama. Ég finn tómið sem hún skilur eftir sig og sakna strax nærveru hennar. Hugsa, hvernig verður lífið án hennar, elsku tengdamóður minnar, ættmóðurinnar sem elskaði fólkið sitt, mundi og tengdi.

Minningar um Guðrúnu til fjörutíu og fjögurra ára streyma fram. Þau hjónin, Guðrún og Þorsteinn, tóku vel á móti konuefni sonarins. Hún spurði af áhuga um ætterni mitt og vildi vita allt um mína hagi. Það kom henni á óvart ég skyldi vera verkfræðinemi og fann ekki strax tengingu við húsmóðurina í mér. Mér varð fljótt ljóst að ég var komin inn í fjölskyldu sem var ólík þeirri er ég ólst upp í. Guðrún sagði allt, einnig það óþægilega, og hún hækkaði róminn óhikað ef henni þótti þurfa. Hún var sjómannskona, vön að axla ábyrgð á heimili og börnum í oft löngum fjarvistum Þorsteins. Sem dæmi má nefna að Sæmund, frumburðinn, bar hún ein til skírnar á jóladag því Þorsteinn var á sjónum. Presturinn spurði hissa um föðurinn og hún svaraði því til að hann væri á sjó og gæti því ekki verið viðstaddur.

Guðrún gekk hreint til verks og var „jaxl“. Þótt hún væri lágvaxin fyllti hún út í hvert rými með með sterkri nærveru sinni og sterkri rödd. Hún var góðum gáfum gædd, talaði tæpitungulaust, las mikið og var stálminnug. Hún hafði áhuga á fólki og vildi skilja fólk. Hún var óspör á lýsingarorð í efsta stigi og engan þekki ég annan sem talað hefur um „himneskar kartöflur“. Ef umræðuefnið var henni mikilvægt leiftruðu augun hvössu bliki og hendurnar hófust á loft til áhersluauka. Hún var rammpólitísk og gamli Alþýðuflokkurinn var hennar flokkur.

Leið Guðrúnar lá í Húsmæðraskóla Reykjavíkur þar sem hún naut þess að læra allt sem laut að myndarlegu heimilishaldi. Hún hafði ekki aðeins áhuga á mataruppskriftum, matseld og bakstri, heldur voru hannyrðir og blómarækt einnig stór þáttur í lífi hennar. Í áratugi hafði hún umsjón með stóra og fallega garðinum við Fornhagablokkina sem hún bjó í. Rósirnar voru stolt hennar. Hannyrðirnar hennar eru listaverk, sér í lagi útsaumurinn og handmálaða postulínið. Fötin sneið hún og saumaði á sig sjálf. Hún var listræn, óhrædd við liti og vildi hafa fallegt í kringum sig. Fornhagaheimilið var hlaðið málverkum og margs konar listmunum. Hún hafði gaman af því að punta sig og vera vel til fara, þá með vel klippt og lagt hár, með fallega lakkaðar neglur og bleikan eða rauðan varalit.

Það var ekki fyrr en elsti sonur okkar Sæmundar, Björn Orri, fæddist að við náðum að tengjast vel. Stuttu síðar fæddust tvíburarnir Sigurður Finnbogi og Þorsteinn og Guðrún fékk nóg að gera í langþráðu ömmuhlutverki. Þá loksins var ég tilbúin til að taka við öllum þeim kærleika og umhyggju sem Guðrún hafði að gefa mér og mínum – og það af miklu örlæti. Þegar Þorsteinn hætti á sjónum tóku við hamingjuár hjá þeim hjónum. Við Sæmundur höfðum bæði mikið að gera í okkar störfum og þurftum sannarlega á hjálp afa og ömmu á Fornhaga að halda. Stússið með barnabörnin gaf þeim báðum mikla lífsfyllingu. Barnabörnin urðu alls átta og öll voru þau frá fæðingu fallegustu og yndislegustu börn sem fæðst hafa undir sólinni.

Það er alltaf góð byrjun að hæla börnum við foreldrana og ég viðurkenni að ofurást Guðrúnar á sonum mínum bræddi hjarta mitt. Afi varð einkabílstjóri sonanna en amma prjónaði á þá fatnað og eldaði og bakaði út í eitt flesta daga, kanilsnúða, pylsusnúða, pizzusnúða og annað sem drengirnir höfðu lyst á. En amma hafði líka sinn háttinn á hlutunum. Pizzurnar hennar nutu t.d. ekki alltaf mikilla vinsælda. Þær voru þykkar brauðbökur með ýmiss konar ofanáleggi og segja má að þar hafi tilraunakennd eldamennska farið fram. Öðru máli gilti um kransakökubaksturinn. Ég hef ekki tölu á öllum kransakökunum sem hún bakaði, en sem dæmi má nefna að hún bakaði 2 kransakökur fyrir brúðkaupið okkar Sæmundar sem ég síðan setti saman og skreytti. Það er ekki að ástæðulausu að boðið verður upp á kransakökubita í erfidrykkjunni hér á eftir. – Þess má geta að í matseld og bakstri Guðrúnar var hollusta ekki endilega meginmarkmið. Aðalatriði var að matur og kökur smökkuðust vel – og þá þýddi lítið að spara smjörið, rjómann og sykurinn. Guðrún var reyndar mikill sælkeri og vildi alltaf eiga nóg af sælgæti í „nammiskápnum“ – fyrir börnin – sagði hún, því hún væri sjálf ekki neitt fyrir sælgæti.

Það er varla hægt að segja að Guðrún hafi haft mikinn áhuga á leikfimi, en sundið var hennar helsta heilsurækt og hún var ekki ánægð nema komast í sund dag hvern á meðan heilsan leyfði. Því áhugamáli deildu þau Guðrún og Þorsteinn.

Guðrún átti það til að ganga yfir mörk mín og annarra. Það gerði hún oft meðvitað til að kalla fram viðbrögð, en uggði þá ekki alltaf að sér. Með tímanum lærðum við að meta hvor aðra að verðleikum og virða mörk. Milli okkar þróaðist skilyrðislaus kærleikur og umhyggja og við lærðum að treysta hvor annarri. Það hefur aukið mannskilning minn og þroskað mig að þekkja Guðrúnu og mega deila lífshamingju minni með henni. Enginn hefur hrósað mér meira í lífinu en Guðrún. Faðmur hennar var mér og mínum alltaf opinn. Það var alveg sama hvenær ég kom eða hringdi, alltaf var mér tekið fagnandi og boðin hjartanlega velkomin.

Fyrir áratugum síðan tóku tengdaforeldar mínir upp á því að bjóða fjölskyldunni til sín, alla sunnudaga eftir messu. Við hittumst hjá þeim á Fornhaganum með börnin okkar og þáðum rausnarlegar veitingar. Það var skrafað, hlegið, teflt og við nutum þess að vera saman. Eftir lát Þorsteins árið 2013 héldum við áfram að koma saman hjá Guðrúnu eftir messu á sunnudögum. Síðustu tvö árin á Grund höfum við Sæmundur heimsótt hana svo að segja daglega og notið þess að rifja upp góða daga og gleðjast yfir lífshamingjunni. Hana dreymdi alltaf mikið og talaði oft um drauma sína við mig. Ef hana dreymdi blóm, þá var það fyrir barni innan fjölskyldunnar. Hana dreymdi t.d. fyrir öllum barnabörnunum. Stundum dreymdi hana sig sjálfa og þá var hún oftast ung að árum og naut þess að hlaupa um. Þannig sé ég hana líka fyrir mér sem stelpu á Sjafnargötunni, með ljósa lokka, káta og lífsglaða, hlaupandi á leið til vinkonu – eða kannski á leið að hitta Þorstein sinn.

Guðrún var þakklát almættinu fyrir lífið og fólkið sitt. Hún efaðist ekki um að hennar biði annað líf í einhverri mynd að loknu þessu jarðlífi. Hún var þess fullviss að þá yrði hún laus úr fjötrum síns slitna jarðneska líkama og gæti á ný svifið léttstíg í fang Þorsteins, sem alla tíð var ástin í lífi hennar.  

Við leiðarlok kveð ég mína elskulegu tengdamóður með djúpum söknuði. Efst í huga er þakklæti fyrir kærleik hennar og umhyggju.

Guð blessi minningu Guðrúnar.

Æviyfirlit

Guðrún Guðmunda Sæmundsdóttir fæddist í Reykjavík 21. júlí 1932 og lést á hjúkrunarheimilinu Grund 6. janúar sl. Guðrún var dóttir hjónanna Vigdísar Þórðardóttur, f. 1902 ,d. 2000 og Sæmundar E. Ólafssonar, f. 1899, d. 1983. Systkini Guðrúnar voru Ólafur, f. 1926, d. 1935, Ólafur Þórður, f. 1940, d. 2013 og Erna f. 1942, d. 1992. Guðrún ólst upp á Sjafnargötu 2 í Reykjavík, gekk í Austurbæjarskóla, Ingimarsskóla og Húsmæðraskóla Reykjavíkur. Þann 14. júlí 1956 giftist hún Þorsteini Bjarnasyni, f. 1930, d. 2013. Foreldrar hans voru Ágústa Ólafsdóttir, f. 1904, d. 1990, og Bjarni Matthíasson, f 1893, d. 1945. Árið 1956  fluttu ungu hjónin á Fornhaga 17 í Reykjavík og áttu þar heima allan sinn hjúskap. Guðrún flutti á hjúkrunarheimilið Grund árið 2023 og naut þar góðrar umhyggju. Þau Þorsteinn eignuðust þrjá syni, Sæmund Elías, f. 1958, Óla Ágúst, f. 1963, d. 2001 og Jón Viðar, f. 1971. Sæmundur er kvæntur Svönu Helen Björnsdóttur og eiga þau þrjá syni, Björn Orra, f 1993, Sigurð Finnboga og Þorstein, f. 1996. Þeir eru allir í sambúð, Björn Orri með Önnu Suleiku Küenzi, þau eru búsett í Zürich í Sviss, Sigurður Finnbogi með Andreu Björtu Garðarsdóttur og Þorsteinn með Margréti Stellu Kaldalóns en þau eru búsett í Reykjavík. Óli Ágúst var kvæntur Sólveigu Níelsdóttur, dóttir þeirra er Rakel Guðrún, f. 1995. Hún er í sambúð með Guðmundi Halldórssyni og er heimili þeirra í Kaupmannahöfn. Jón Viðar er kvæntur Þórunni Harðardóttur. Heimili þeirra er í Reykjavík og eiga þau fjögur börn, Þorstein Jakob, f. 2010, Guðmundu, f. 2012, Lovísu Kristínu, f. 2016 og Jóhönnu, f. 2017.

Útfararræður

Reynir Sveinsson – herra Sandgerði

Reyn­ir Sveins­son var oft kallaður af vinum sínum herra Sandgerði. Hann elskaði samfélag sitt og þjónaði því sem best  hann gat. Hann var ákveðinn kirkjumaður og varð á síðari árum herra Hvalsnes því svo elskaði hann Hvalsneskirkju og var ávallt reiðubúinn að segja frá kirkjusögu svæðisins og mannlífinu. Ég kom nokkrum sinnum í Hvalsneskirkju og hlustaði á Reyni segja frá og alltaf var ég heillaður af djúpri virðingu og ást hans á stað, sögu og erindi kirkjunnar. Ég var svo lánssamur að njóta margra funda með Reyni. Mér þótti hann alltaf elskulegur í samskiptum, hlýr, áhugasamur, tillitssamur og hugumstór.

Í ágúst 2012 fórum við Elín, kona mín, í ferð um Lútherslóðir sem dr. Gunnar Kristjánsson og Anna Höskuldsdóttir stýrðu. Reynir var með í þeirri för. Hann var kátur, lagði gott til og skemmti ferðafélögum með gáska og snerpu. Reynir var ekki aðeins á Lúthersslóðum til að horfa, læra og njóta. Nei, Reynir andaði með persónu sinni arfi Hallgríms Péturssonar og Hvalsness. Á helstu siðbótarslóðum Þýskalands bar hann íslenskan fána svona til að minna á að Sandgerðingar – já Íslendingar – væru ekki bara þiggjendur heldur virkir aðilar í undri kristni og lífs. 

Reyn­ir fædd­ist 2. júní 1948 í Sand­gerði og þar hann bjó alla tíð. Hann var rafvirki að mennt og rak fyrirtækið Raf­verk yfir þrjátíu ár. Um aldamótin varð hann for­stöðumaður Fræðaset­urs í Sand­gerði sem nú nefnist Þekk­ing­ar­set­ur Suður­nesja. Hann stuðlaði einnig að eflingu ferðaþjón­ustunnar í Sandgerði. Reyn­ir hafði skoðanir á flestum málum. Hann var lipur og hlýr í samskiptum og var því kjörinn til forystu í mörgum félögum og ráðum Sandgerðinga og sveitarfélaga á Suðurnesjum. Reynir lést 21. janú­ar 2024, 75 ára að aldri. Eftirlifandi börn Reynis og Guðmundínu Þ. Kristjánsdóttur eru Gísli, Sig­ríður og Guðbjörg. Reyr lést 21. janú­ar 2024, 75 ára að aldri.

Nú er lífstafli Reynis lokið en guðsskákin tefld af gáska. Við Elín þökkum fyrir samfylgdina, hlátra og elskusemina. Guð geymi Reyni og styrki ástvini hans.

Meðfylgjandi myndir tók ég í ágúst 2012. Myndaslóðin er að baki þessari smellu.  Sr. Hreinn Hákonarson tók viðtal við Reyni sem birtist á kirkjan.is og er að baki þessari smellu. 

Útfararræður

Elín Guðrún Óskarsdóttir

Það er við hæfi að syngja um fuglana þegar við minnumst Elínar og líka brag um vor og ást. Myndirnar í sálmaskránni heilla. Þær sýna Elínu og ástvini hennar og kalla fram minningar. Elín var á seinni árum gjarnan í bláum fötum og svo eru þarna líka myndir af henni í hvítu. Hvítt og blátt og ástin þeirra Þráins smitar og læðist inn í stórfjölskyldumyndirnar. Mig langar til að bæta við einni mynd. Hún varð ekki til í myndavél Þráins heldur í frásögum hans og barna þeirra Elínar. Það er myndin af fuglavininum sem gaf fuglum á köldum vetrardögum. Elín fór út og dreifði fuglafæðu á blettinn. Á snjóatíma ruddi hún eða einhver í fjölskyldunni flötina til að gefa. Þegar hún birtist í svörtu kápunni í dyrunum komu vinir hennar fljúgandi. Fréttin barst um Fossvoginn og herskarar himinsins komu svífandi í vonarferð til Elínar sem elskaði lífið, virti náttúruna og var umhugað um þau sem voru þurfandi. Eitt árið var þrastapar búið að gera sér hreiður á garðverkfærunum úti og þá mátti ekki hreyfa þau frekar eða koma í hús. Svo hændir voru fuglarnir að henni að þeir komu gjarnan að gluggaglerinu til að tengja við hana og einu sinni eltu þeir hana inn í stofu. Varla féll úr dagur að Elín kannaði ekki svengdarstuðul hinn fiðruðu. Svo gerði hún tilraunir með tegundir og komst að því að rúsínur gerðu þeim gott og gáfu hinum máttlitlu orku.

Að virða fugla og gefa þeim er eitt af stóru minnum kristninnar. Jesus talaðí í ræðum sínum um fuglana og sagði: „Lítið til fugla himinsins. Hvorki sá þeir né uppskera né safna í hlöður og faðir yðar himneskur fæðir þá.“ Dýrlingar kirkjusögunnar voru gjarnan fuglavinir og Frans frá Assisi kunnur fyrir fuglavinsemd og frægur fyrir að hann talaði við þá. Elín var fuglunum í Fossvoginum sem Frans þeim ítölsku. Fólk sem elskar lífið og styður aðra skapar heimilisfrið, ástríki og nærir til manndóms og visku. Elín var lífgjafi, nærði hamingju Þráins, barna sinna og ástvina. Lof sé henni og þökk.

Bernska og Herjólfsstaðir

Elín Guðrún Óskarsdóttir fæddist í Reykjavík í byrjun aðventu, 6. desember, árið 1943. Svo fór hún inn í himininn við upphaf jóla. Foreldrar hennar voru Unnur Benediktsdóttir og Óskar Magnússon. Hún var eina barn þeirra. Elín var ávöxtur ástar norðurs og suðurs. Mamman var frá Moldhaugum í Eyjafirði og faðirinn sunnlenskur, frá Steinum undir Eyjafjöllum. Elín var ekki aðeins tveggja vídda landsins heldur líka hagvön í tveimur heimum dreifbýlis og þéttbýlis. Hún ólst upp í Reykjavík og sótti skóla þar. En á sumrum var hún í sveit. Það var vissulega algengt að senda stálpuð börn í sveit í uppvexti hennar en fátítt að börn færu mjög ung. Elín var ekki nema fjögurra ára þegar húm fór fyrst austur í Herjólfsstaði í Álftaveri. En sveitaveran varð henni ávaxtarík. Hún naut einstakrar velvildar og elskusemi meðal frændfólksins eystra. Lífið í stórum faðmi skaftfellskrar menningar og náttúru gaf einbirninu systkini í Herjólfsstaðabörnunum Elínu, Hönnu og Hannesi. Í sveitinni var unnið af dug, hlaupið til verka, sungið hástöfum, hlegið og talað og svo farið í ævintýra- og fræðsluferðir upp í heiði til að gleðjast yfir vel unnum verkum. Ég kynntist Herjólfsstaðaheimilinu sem prestur fyrir austan og get því þakkað Vigdísi og Hirti og börnum þeirra fyrir að gefa Elínu svo ríkulegt viðbótarheimili og alls kyns menningarlega og tilfinningalega bónusa til lífsferðarinnar. Hún fór ung austur og beið engan skaða af heldur aðeins gæði sem hún þakkaði fyrir og taldi lán í lífinu.

MR og latínan

Elín var skarpur námsmaður og eftir grunnskólapróf hóf hún nám í Menntaskólann í Reykjavík. Henni sóttist námið vel og hafði mestan áhuga á tungumálum. Uppáhalds námsgrein hennar var latína og allir sem glímt hafa við datíva, accusatíva og flókna latneska málfræði vita að það þarf stálaga til að klífa það tungumálabjarg. En Elín fór upp eða flaug yfir þá tinda sem hún ætlaði. Síðar skilaði latínufærnin að ferðakonan Elín var snögg að átta sig á hinum rómönsku tungumálum, fljót að skilja vegvísa og átta sig á inntaki annars ókunnara texta. Námið í skólanum við Lækjagötu gekk vel og Elín útskrifaðist sem stúdent árið 1963. Launin fyrir veruna í ellefu sumur á Herjólfsstöðum höfðu verið innlögn lamba til verslunarfélagsins í Vík. Innistæðan var orðin það mikil að nýstúdentinn flaug alla leið að Gardavatninu á Ítalíu.

 Áhugaefni og viðskiptafræði

En hvað ætlar þú svo að verða? Þráinn spurði Elínu og fleiri stúdínur síðar þeirrar spurningar. Elín hafði einlægan áhuga tilfinningum, tengslum og lífi fólks. Hún íhugaði um tíma að hefja nám í sálfræði en þá var sú grein ekki kennd í háskóla á Íslandi. Þegar allt var skoðað leyfði fjárhagur ekki nám erlendis og Víkurinnstæðan var búin. Elín valdi því viðskiptafræði og þegar hún hóf námið var engin kona þar við nám. Þær voru þó tvær sem innrituðust í viðskiptadeild haustið 1963. Elín sagði síðar að strákarnir í deildinni hefðu spurt hana hvað hún væri eiginlega að gera í viðskiptafræði – af hverju hún hefði ekki bara farið í húsmæðraskóla! Karleinokunin hafði verið það alger að aðeins fjórar konur höfðu útskrifast sem viðskiptafræðingar á þeim nær þrjátíu árum áður en Elín hóf nám. Hún var sú fimmta í röð viðskiptafræðinga frá upphafi þegar hún útskrifaðist vorið 1969. Fyrsta starf hennar var í hagdeild Reykjavíkurborgar. Í þrettán ár stýrði Elín Félagi viðskipta- og hagfræðinga og starfaði löngum með manni sínum að viðskiptatengdum verkefnum og við stjórn og rekstur fyrirtækja.

Þráinn og hjónaband

Elín kynntist Þráni Þorvaldssyni í viðskiptafræðinni í Háskólanum. Henni leist ekki á skólabróðurinn í fyrstu, sýndist hann vera drengstauli! Þráinn ritstýrði Hagmálum á þessum tíma og tók myndir og viðtöl fyrir blaðið. Hann hafði greinilega áhuga á stúlkunum í viðskiptafræðinni og bað um viðtal við þær. Elín var ekki viss um ástæður áhuga hans en ekki fer sögum að því hvort hún grunaði hann um græsku eða fara svo fagmannlega á fjörur við hana. En hún var hugsi yfir spurningu hans: Hvað ætlið þið svo að verða? Elín svaraði kröftuglega – hún ætlaði að verða viðskiptaráðherra! Þráinn mundi alltaf svarið. Í viðskiptaleiðangri norður á Akureyri fóru þau Elín að draga sig saman. Dans á Sjallanum varð afdrifaríkur og þau kynntust æ betur. Á þessum tíma keyrði Þráinn Austin Gypsy-jeppa. Elínu þótti hann herralegur þegar hann hljóp alltaf út til opna fyrir henni farþegamegin. Elín hreifst af. Drengstaulinn var orðinn eins og amerískur sjentilmaður. Það var ekki fyrr en löngu síðar sem hann sagði henni að lásinn hennar megin hefði verið bilaður svo það var ekki um annað að ræða fyrir hann en að opna. En Elín þáði þjónustuna með aðdáun og gilti einu hvort lásinn var bilaður eða ekki. Þráinn var og hefur alla tíð verið þjónustulipur. 

Svo ýttu húsnæðismál á og það varð beinlínis hagkvæmnismál að þau Elín gengju í hjónaband. Og svo stóð Þráinn í Háskólakapellunni og beið eftir brúði sinni. Hann reyndi eftir megni í spennu dagsins að vanda sig við að brosa. Svo gekk hún svo glæsileg í hvítum kjól á móti honum og varð hans og alla ævi síðan. Þau tóku til sín boðskap dagsins um að vanda sig við að halda ástareldinum lifandi – alla ævi og bæði. Það gekk eftir.

 „Gott hjónaband er eins og geirnegling“ sagði Þráinn. Og það er grípandi og hnyttin myndlíking. Þau Elín féllu vel saman og nutu styrkleika hvors annars. Þau voru nægilega ólík til að styrkja hvort annað og mættust á miðri leið. Þau voru samstillt, samstiga í gagnkvæmri aðdáun og samvinnu.

Börnin og vinna

Næstu áratugir urðu fjölbreytilegir og litríkir í lífi þeirra Elínar. Þau fluttu norður á Sauðarkrók og stýrðu nýrri sútunarverksmiðju Loðskinns. Börnin komu svo í heiminn. Þau Elín eignuðust fjögur börn. Þrjú þau yngri lifa. Þorsteinn var elstur og hann dó skömmu eftir fæðingu. Svo fæddist Sif ári síðar eða 1971 og Hrönn árið 1976. Óskar Þór fæddist áratug á eftir bróður sínum. Sif er gift Bjarna Frey Ágústssyni og þau eiga Örnu Ösp, Eyrúnu og Ægi. Maður Hrannar er Helgi Jónsson og Freydís og Daði Freyr eru þeirra börn. Kona Óskars er Harpa Valgeirsdóttir og þau eiga Val Kára, Heiðu Unni og Rögnu Hlín. Elín þjónaði fólkinu sínu og studdi sem hún gat og meðan hún hafði getu til.  

Eftir veruna fyrir norðan bjuggu Elín og Þráinn um tíma í Reykjavík og fóru síðan  til Bretlands og Sif með þeim. Fyrstu barnaárin var Elín heimavinnandi. Hún starfaði um tíma hjá Hildu hf. Svo stofnaði hún með Þráni og fleirum SagaMedica og sá við upphaf um fjármál þess. Heimilislíf, vinnulíf og áhugamál þeirra Elínar fléttuðust vel saman í þykka hamingjufléttu. Þau Þráinn ferðuðust mikið innan lands og utan. Þau voru bæði náttúrubörn og lögðu mikið á sig að tengja ungviðið við dýrmæti náttúru Íslands. Eftirminnilegar voru allar tjaldferðirnar með búnað fyrir allar árstíðir og skoðunarferðir í alla landsfjórðunga m.a. í hópi góðra ferðafélaga. Elín var vön hlaupunum á Herjólfsstöðum bernskunnar og var kraftmikill göngugarpur og gekk m.a. Laugaveginn úr Landmannalaugum.

Þau Elín fengu sér húsvagn og fóru um á hverju sumri og fundu ýmsa „leynistaði“  til að njóta sem best undra landsins. Elín og Þráinn dönsuðu gjarnan og voru glæsilegt par á gólfi. Söngur var hluti heimilislífsins og Elín hafði gjarnan ofan af fyrir ungviðinu á langferðum með söngiðkunum. Elín lærði að spila á hljóðfæri á unglingsárum eins og bóndi hennar og tónlist varð því snar þáttur heimilislífsins. Yngri kynslóðinni fannst kannski að tónlistarsmekkur foreldranna væri kannski aðeins vh-legur sem útleggst sem væminn og hallærislegur. En þau gerðu ekki ágreining við eldri kynslóðina. Svo varð ljósmyndun mikilvæg vídd í hjónalífi þeirra Þráins. Elín hafði ríkan skilning á að ljósmyndun krefðist tíma og beið þolinmóð eftir að Þráinn næði góðum skotum. Þetta var gott líf.

Eigindir og minningarnar

Hvaða minningar áttu um Elínu? Nú eru skil. Minningar þyrlast upp og líka þarft að þakka og að vinna með sorgarefnin. Hvað finnst þér merkilegast í persónu og sögu Elínar? Hvað finnst þér mikilvægast? Var eitthvað sem hún sagði við þig sem snart þig djúpt? Hvað lærðir þú af henni? Gaf hún þér eitthvað? Gerði hún eitthvað sem varð þér til stuðnings eða eflingar? Hvað var einstakt í henni og gerðum hennar? Sagði hún eitthvað við þig sem hefur lifað í þér? Og hvað er það sem þú vilt taka inn í framtíðina af því sem Elín var, gerði eða tjáði?

Manstu hæfileika hennar? Elín var listræn. Hún gat spunnið sögur og fangað athygli þeirra sem heyrðu. Hún samdi ljóð en vildi síður varðveita þau. Þráni tókst reyndar að koma nokkrum undan áður en þau fóru í glatkistuna. Svo rissaði hún og teiknaði og notaði snifsin sem fyrir hendi voru. Jafnvel skjöl voru myndskreytt. Elín hafði ríkulega tónlistargáfu og studdi sitt fólk í námi og tónlistariðkun. Manstu nýtni hennar og hve vel hún fór með? Fékkstu einhvern tíma bréf frá henni? Þrátt fyrir mikinn fjölda vina um allan heim vildi hún ekki senda fjölfaldaðar jólakveðjur heldur handskrifaði þær. Og einu gilti hvort þær voru á ensku, þýsku eða dönsku – svo mikil málakona var hún.

Manstu hlýju og góðmennsku Elínar? Natnina í samskiptum, væntumþykju og elskulegheit? Manstu litina á fötum hennar? Manstu vilja hennar til að hjálpa öðrum og finna sér verðug hlutverk? Manstu að Elín mætti þegar stuðnings var þörf? Manstu garðvinnuna og metnaðinn í útistörfunum og hve berjarunnar, blóma- og grænmetisbeð brostu við henni og heiminum öllum? Svo var hún stöndugur uppalandi, góð í sínu fagi og skilaði alltaf góðu dagsverki og lagði metnað í störf sín og verk.

Afstaðan til veikinda og alzheimer

Og svo læddist alzheimer að Elínu. Og hún bað Þráin að dansa við sig ef eins færi fyrir henni og móður hennar. Það gerði hann. Þau voru ekki bara sálufélagar sem höfðu fallið saman í geirneglingu ástarinnar. Ég hef fylgst með hvernig sjúkdómurinn hefur þróast í áratug en líka dáðst að hvernig þau hafa dansað lífsvalsinn saman. Þau hafa ekki aðeins tjáð samstöðu heldur líka opinberað okkur hve ástin er marglaga og faðmvíð. Við höfum orðið vitni að því að jafnvel þegar orða er vant og getan til máls hverfur er jafn mikilvægt að tjá ást með strokum, blíðu, faðmlagi, kossum, augnablíðu og hlýju.

Sálufélag er líka það að umvefja með ástarorðum þó engra sé að vænta til baka. Þetta er að halda loganum lifandi allt til enda, dansa allt til enda. Veikindatími Elínar ól með þeim Þráni nýjan skilning hjónalífs og nándar þeirra. 58 ár frá því að þau hittust fyrst. 56 ár gift. Svo sneri Elín sér að manni sínum undir lokin þótt hún gæti ekki almennt tjáð sig og sagði við hann skýrum rómi: „Takk fyrir hve þú ert  góður við mig.“ Og við getum ekki annað en sagt. Takk fyrir að þau voru svo góð við hvort annað. Í lífinu tjáðu þau djúpgildi hins kristna arfs, að við erum fyrir hvert annað, megum þjóna hvert öðru, lifa í geirneglingu ástarinnar. Þannig er ást Guðs sem speglast í fólki sem tekur lífinu vel, þorir að vera, þorir að elska, hlægja, dansa og ljóða um vonir lífsins.  

Fuglarnir eltu Elínu og jafnvel inn í stofu. Og væntanlega er lífið ríkulegt í eilífðinni. Vonandi voru þúsundir af fiðruðum vinum sem tóku á móti Elínu með Þorsteini þegar hún fór inn í jól himinsins. Þar hefur henni verið fagnað. Þar er geirnegld himinást, tónlist, gleði og fögnuður. Guð geymi Elínu og styrki þig Þráinn, Sif, Hrönn, Óskar Þór, tengdabörn, barnabörn og ástvini.  Amen.

Minningarorð SÁÞ  við útför Elínar í Fossvogskapellu, 8. janúar, 2023. Í athöfninni var lagt út af kærleiksóði Páls postula og leiðarlýsingu Jesú í fjórtánda kafla Jóhannesarguðspjalls. 

Bálför. Jarðsett í Fossvogskirkjugarði. 

Hrynja gullin tár

af greinum trjánna.

Falla mjúklega til jarðar

og faðma sölnað grasið.

Við hittumst aftur í vor

og byrjum á ný.

Elín Guðrún Óskarsdóttir

Við moldun í lok athafnar var sem þrastargoggur sprytti af krossmarkinu. Var sem tákn við útför fuglavinarins Elínar. 

Útfararræður

+ Bernharður Guðmundsson +

Bernharður Guðmundsson var gjafmildur maður – einn sá örlátasti sem ég hef kynnst. Einu sinni kom hann með koptískan kross frá Eþíópíu, í annað skipti helgimynd og svo seinna litríkan kross frá Suður-Ameríku. Ef ekkert var í höndum hans breytti hann samfundi í eftirminnilegan og oftast kátlegan viðburð. Hann var örlátur á tíma, hafði skarpa vitund og frjóan huga. Hann spurði, færði óhikað rök, greindi snarlega styrkleika og veikleika fólks og nálgaðist það með umhyggju og kærleika. Hann nöldraði ekki heldur rýndi til gagns, eflingar og góðs. Hann gerði sér engan mannamun og sá gull í öllu fólki. Það var einstök og dásamleg nálgun og Jesúleg.

Ég man eftir Benna fyrst á Tómasarhaganum. Hann bjó með Rannveigu sinni í skjóli Magneu og Sigurbjarnar í biskupshúsinu, Tómasarhaga 15. Ég bjó hinum megin götunnar og hitti hann því og sá til hans. Mér fannst hann alltaf kátur og skemmtandi. Ég fylgdist með prestsþjónustu Benna úr fjarlægð og heyrði að nágrannaprestum hefði þótt hann of vinsæll. En ég sannfærðist um snilld hans þegar hann stýrði risasamkomu í Laugardalshöllinni. Þar var mikill fjöldi gagnrýnna unglinga sem ætluðu sér ekki að láta prest fara neitt með sig. En Benni var aldrei öflugri en þegar á reyndi. Hann heillaði söfnuðinn. 

Á æskulýðsdeginum 1973 var ég Benna til aðstoðar. Rétt fyrir fjölsótta kvöldsamkomu í Dómkirkjunni kom í ljós að hljóðnemarnir voru í ólagi. Ég hringdi í poppara sem ég þekkti og hentist upp í Þingholt og náði í mækana. Við smelltum þeim í samband þegar Benni var að fara að setja samkomuna. Hann kunni að meta viðbragðsflýtinn. Nokkrum dögum síðar var flugvél á vegum Hjálparstarfs kirkjunnar send til til gjósandi Heimaeyjar. Til að verðlauna unglinginn vildi Benni að ég fengi að fara með til Eyja. Benni sá alltaf möguleika þar sem glufur voru, lagði gott til, efldi fólk og lyfti. Hann var kallaður Benni en líka oft og með sanni Benni Gúddman.

Þau Rannveig fóru um heiminn og eignuðust heillandi börn sem urðu leifrandi heimsborgarar. Benni skrifaði hnyttna pistla í Moggann sem margir lásu. Svo komu þau heim til Íslands og Benni varð biskupsþjónn. Hann var alla tíð frumlegur, hugsaði í lausnum og möguleikum, hvatti og lyfti upp því sem var hagnýtt og merkilegt. Hann var fjölgáfaður og vel heima á mörgum sviðum og listrænn smekkmaður.  Hann horfði alltaf fram á veginn og beitti sér fyrir bótum og leiðréttingum og nýjungum. Benni var í áratugi frumkvöðull þjóðkirkjunnar. 

Benni færði alltaf fögnuð í hús gleðinnar þegar hann kom í messu. Hann kom oft í Neskirkju þegar ég var þar prestur. Hann var óspar á lof ef sá gállinn var á honum og einu sinni klappaði hann eftir messu. Svo sóttu Rannveig og Benni einnig kirkju í Hallgrímskirkju og hann kom alltaf eftir messu til að veita umsögn – og alltaf til gagns. Örlátur öðlingur. Okkur mörgum engill. Nú er Benni farinn inn í himininn og þar er samfélag örlætisins og gaman.

Guð geymi Bernharð Guðmundsson, styrki Rannveigu, Svövu, Magnús Þorkel, Sigurbjörn og alla ástvini.

Takk fyrir örlætið.

Myndirnar tók ég í Skálholti í febrúar 2010. Bernharður fór á kostum er hann stýrði miðaldakvöldverði fyrir evrópska fulltrúa Porvoo-kirknasambandsins. Svo hélt hann fyrirlestur við minnisvarða Jóns Arasonar daginn eftir. Frábær gestgjafi.