Greinasafn fyrir merki: Biblía

Hvernig lestu Biblíuna?

Biblíur eru á ölturum kirkna og úr Biblíunni er lesið í messum, guðsþjónustum og helgistundum. En það hefur stundum gerst að engin Biblía er á altarinu og prestur grípur í tómt þegar lesa skal. Hvað á klerkur að gera? Snarráður prestur í kirkju í Reykjavík á seinni hluta síðustu aldar sagði hátt og ákveðið þegar hann gerði sér grein fyrir Biblíuskortinum: „Og nú er komið að þeirri hátíðlegu stund í athöfninni þegar meðhjálparinn ber inn Biblíuna!“ Meðhjálparinn heyrði hið upphafna en skýrt orðaða neyðaróp prestsins og stökk á fætur og seildist eftir Biblíu, sem hann bar síðan virðulega í kirkjuna eins og hann héldi á kórónu í krýningarathöfn.

Bblíunotkun

Í dag er Biblíudagur og við íhugum hlutverk þessa mikla ritasafns og hvað það hefur að geyma. Hvaða erindi á Biblían við okkur og samferðafólk okkar? Biblían gegnir mikilvægu hlutverki í kristninni, en hvaða áhrif hefur hún í lífi fólks? Í þínu lífi? Biblían hefur haft mikil áhrif á menningarsögu heimsins og umbreytt lífi milljóna. Gyðingar um allan heim nota stóran hluta hennar og múslimar virða biblíuefnið mikils. Menningarsagan, bókmenntir, stjórnmál, myndlist, já samfélag okkar í sögu og samtíð verða ekki vel skilin nema með nokkurri þekkingu á persónum og sögum Biblíunnar

En hvernig við lesum Biblíuna er afar mismunandi. Aðventistar túlka með sínum hætti, hvítasunnumenn öðru vísi og svo fræðimenn í Biblíufræðum í háskólum heimsins með enn öðru móti. Einstaklingsnálganir fólks eru mismunandi. Hvað ræður afstöðu okkar til Biblíunnar? Hvaða gleraugu notum við? Eru þau til hjálpar eða henta þau kannski bara illa?

Bókstafshyggjan

Þá fyrst um bókstafshyggju með sinni þungu áherslu á einfaldan skilning á málum trúar og Biblíu. Bókstafshyggjan hefur lítinn áhuga á margræðu táknmáli og táknrænum boðskap, heldur leitar fremur að óskeikulli leiðsögn. Bókstafshyggjan hefur lítið umburðarlyndi gagnvart því, að samfélag og gildi hafa breyst og munu breytast. Hún leitast við að finna kórréttta og algilda siðfræði og trúarkenningu í Biblíunnni, sem nútíma trúmenn eigi að hlýða. Sem sé að fortíðarhugmyndir eigi að ráða og stýra, óháð tíma. Bókstafshyggjumenn halda oftast fram ákveðnum hugmyndum, siðalögmálum, náttúrufræði og reglum, sem þeir telja vera boðskap Biblíunnar. Þeir vilja að Biblían sé óskeikul til smæstu smáatriða. Þegar einhver dregur slíkt í efa taka bókstafstrúarmennirnir það sem árás á trú og jafnvel Guð.

En bókstafstrú er á villigötum. Það er ekki nóg að sýna eða skýra út fyrir fólki, að það hafi rangt fyrir sér og eigi að breyta um nálgun og skoðun. Bókstafshyggjan er svört-hvít. Oft er hræðsla að baki, ótti við þekkingu og rannsóknir; hræðsla við að einhver ógni leiðtoga eða stefnu samfélags; hræðsla við fjölbreytni, ólíkar skoðanir og hugmyndir; hræðsla við útlendinga; við lýðræði, rökræður og samræður, ósættanlegar kenningar og breytingar.

Það sem bókstafstrúarmenn leggja til grundvallar túlkun Biblíunnar eru einhver grunnatriði, sem enskumælandi kalla gjarnan fundamentals, sem er oftast trúarkenningar, t.d. ákveðin skýring á upprisunni eða að Biblían sé líka vísindarit um sköpun heimsins o.s.frv.

Hver er veruleikatúlkun bókstafshyggjunnar? Jú, það er mynd eða sjón hinna gráu tóna. Hún er einföld, úr takti við lífið, þröngt menningarskilyrt og á kostnað fjölbreytni í mannlífinu. Bókstafshyggjan er litblind í biblíutúlkuninni – sér bara svart og hvítt. Er þetta góð Biblíunálgun og Biblíutúlkun? Nei, hún er vond, hættuleg og í engu samræmi við afstöðu meginstrauma kristninnar. Bókstafshyggjumenn eru til í öllum meginstraumum trúarbragða og stjórnmálum. Þeir eru alltaf hættulegir því þeir virði ekki margbreytileika lífsins og að Guð elskar litríki og fjölbreytileika.

Sérfræðinálgunin

Algerlega ólík er nálgun fræðimanna. Hægt er að lesa Biblíuna og nýta sér margar greinar vísinda, s.s. trúarbragðafræði, sögu, félagsfræði eða málvísinda. Einu sinni var Biblían túlkuð í anda náttúrufræði fyrri tíma. Eftir að raunvísindi efldust kom t.d. í ljós, að kenningin um, að jörðin væri í miðju heimsins stenst ekki og er úrelt heimsmynd. En þó heimsmynd breytist úreldist þó ekki hið trúarlega inntak. Átrúnaður hrynur ekki þótt þekking breytist.

Biblían er stórkostleg náma fyrir húmanísk fræði. En þegar fræðimennirnir skoða út frá sjónarhóli sínum eru þeir ekki með hugann við hið trúarlega eða stóra samhengi. Sérnálgunin verður aldrei annað sérhæfð. Trúmaðurinn leitar að öðru, sem er “meira” en fræðileg staðreynd. Það er hin lesandi persónan, sem lætur sig boðskapinn varða, anda orðsins, og gengur honum á hönd. Er fræðinálgunin mikilvæg? Já, en hún svarar sértækt og ekki dýpstu spurningunum. Meðfram fræðinálguninni þarf fleira.

Steflestur biblíunnar

Á milli bókstafshyggju og sértækrar fræðinálgunar er síðan fjöldi aðferða við Biblíulesturinn. Margir fara leið stefjalesturs, lesa Biblíuna með því að leita að einhverju leiðarhnoði eða túlkunarsamnefnara í veigamiklum trúarefnum eða siðaboðaskap. Reyndar er þessi samnefnari gjarnan einhver trúarkenning, sem þegar hefur mikilvægu hlutverki að gegna í einhverju trúfræðikerfi.

Þetta er dæmigerð biblíulestraraðferð stóru kirkjudeildanna sem nota túlkunarlykla til að stjórna biblíunálguninni. Kaþólikkarnir hafa, auk þykkrar sögu og fjölbreytilegar hefðar, páfann til að leiðbeina í biblíulestrinum. Kalvínistarnir eiga sína Biblíuskýringu og við Lútheranar höfum gjarnan notað aðferðina:, “Was Christum treibt” þ.e. hvað eflir trú á Krist í lífi kirkjunnar og einstaklinga. Hvítasunnumennirnir leggja áherslu á gjafir Heilags anda. Túlkunarlyklarnir ráða hvernig biblíuatriðum er raðað. Það, sem ekki er í samræmi við stórstefið, eða meginkenningu viðkomandi kirkju, er þá víkjandi hvort sem það er nú ákvæði um slátrun fórnardýra, ákvörðun um meðferð stríðsfanga eða glíma vina Jobs.

Þekkingarfræðilegar breytingar

Það er staðreynd, sem allir ættu að virða, að vísindagagnrýni af ýmsu tagi hefur breytt lestri og skilningi á biblíuefninu. Vegna biblíufræða síðustu alda höfum við nú mun betri skýringar á flestu í heimi Biblíunnar en formæður og forfeður okkar höfðu fyrir 150 árum. Við vitum mun meira um gerð textanna og merkingarsvið þeirra, mun meira um félagslegar forsendur frumkristninnar og úr hvaða samhengi Davíðssálmar spruttu. Meira er vitað um menningarlegt og trúarlegt samhengi Jesú Krists en Hallgrímur Pétursson og Jón Vídalín höfðu aðgang að og þó voru þeir vel að sér. Rannsóknirnar hafa flísað niður einfeldningslegar hugmyndir um að bókasafnið Biblían sé rit sem eigi að trúa á bókstaflegan hátt, trúa á einn máta og túlka á einn veg.

Gagnrýn biblíunálgun

Mörgum biblíulesurum ógna háskólafræði og biblíurannsóknir. Eru vísindi hættuleg Guði? Nei. Kirkja og kristindómur eiga aldrei að óttast góð vísindi og gangrýna hugsun. Trúmaður þarf ekki að hneykslast þótt sögulegar rannsóknir sýni mennska aðkomu að ritun Biblíunnar. Guð er ekki í hættu staddur vegna fræðimanna og rannsókna þeirra. Guði er ekki ógnað. En hins vegar geta góð fræði ógnað fordómum okkar og ýmsum ímyndunum okkar um Guð og merkingu trúar. Trú kristins manns beinist að Guði en ekki bók eða bókasafni Biblíunnar. Við ættum aldrei að gera Biblíuna að trúarefni. Guð er markmið trúar en ekki Biblían. En Biblían er mikilvægur farvegur anda Guðs, náðarmeðal. Biblían er tæki Anda Guðs en ekki markmið.

Við lifum alltaf í hefð og samhengi, sem færir okkur lestrargleraugu til að túlka og skilja. Það er margt í hefðum, sem veldur sjóntruflun í málum trúarinnar. Fólk, sem horfir með augum trúar, þarf að spyrja um rök eigin skoðana, eigin kirkju, eigin trúfræði og að eigin sýn.

Hvernig getum við lesið Biblíuna?

Biblían hefur þjónað miklu menningarhlutverki í nærri tvö þúsund ár og hlutar hennar í enn lengri tíma. Einstaklingar og þjóðir hafa skilið sig og sögu sína í baráttu fólks í Biblíunni og fengið hjálp við að finna lausn á eigin vanda. Persónugallerí Biblíunnar hefur orðið til aðstoðar og mikilvægar fyrirmyndir fyrir fólk á öllum öldum. Biblíuhugsun hefur túlkað drauma, vonir og vonbrigði og sem slík er Biblían fullgild í dag. Biblían er bók um mennskuna, um okkur.

Hið mikilvægasta, sem við kynnumst í Biblíunni, er saga Jesú. Saga hans er kristnu fólki erkisaga heims, lífs og manna. Í Jesú kemur Guð og skýrir sig, túlkar heiminn og okkur öll. Saga Jesú varðar okkur og túlkar líf okkar. Í trúnni verða smásögur okkar hluti af stórsögu Jesú og sögu Guðs í heimi. Fólk, sem les Biblíuna veit að hún á meiri dýptir, víddir og fleiri myndir en við gerum okkur í hugarlund við fyrstu kynni. Það er þessi merkingarlega aukageta hennar sem kemur stöðugt á óvart – Biblíubónusinn.

Hvernig er biblíuafstaða þín?

Það var einhvern tíma prestsonur, sem var að horfa á pabba sinn skrifa prédikun, og spurði hann. “Pabbi, hvernig veistu hvað þú átt að skrifa og tala í kirkjunni?” Pabbinn svaraði að bragði: “Heilagur Andi segir mér það.” Strákurinn spurði þá að nýju: “En af hverju ertu alltaf að strika út það, sem þú ert búinn að skrifa?!” Guðs góði andi vill næra dómgreind fólks. Við þurfum stöðugt að skoða og endurskoða trúarefni og sjónarhól okkar. Við þurfum að spyrja okkur hvernig við sjáum og hvort eitthvað sé misskilningur.

Biblían er heillandi heimur, sem á í safni sínu mynd af þér og hinu góða lífi sem þín bíður. Ef langt er síðan þú settist niður með Biblíuna er kannski ráð að þú staldrir við. Kannski er sá hátíðlegi tími kominn að Biblían verði borin inn í líf þitt. Tak og les.

Amen.

Hugleiðing á biblíudeginum 2020.

Árnabiblían

Ég hef aldrei keypt Biblíu handa sjálfum mér. Mér hefur þó aldrei verið Biblíuvant því ég hef verið svo lánsamur að hafa fengið margar Biblíur að gjöf. Ein af gjafabiblíunum rataði í hendur mínar síðla árs 2003. Hún er ekki aðeins falleg hið innra heldur líka hið ytra, bundin í skinn og silfurslegin. Það þarf engan bókelskling eða biblíuvitring til að sjá að þetta er mikið lesin bók.

Ég var settur til afleysingar í Hallgrímskirkju haustið 2003. Af því ég hafði sungið í einum kórnum þekkti ég marga í starfsliði kirkjunnar. Það var því ánægjulegt að koma til starfa fyrsta vinnudaginn. Eftir kaffibolla, hlátra og hlýjar móttökur héldu allir á sínar vinnustöðvar. Inn á skrifstofunni, sem mér var ætluð, var bókastafli á skjalaskápnum. Þarna voru gamlar bækur, Passíusálmar og guðsorðabækur. Þá sá ég kunnuglega Biblíu. Blóðið þaut fram í kinnar mínar. Ég þekkti hana því ég hafði svo oft handleikið hana í húsi við Sjafnargötu. Biblían var merkt Árna Þorleifssyni, sem hafði fengið hana að afmælisgjöf þegar hann varð sextugur árið 1937. Ég hafði ekki séð hana í meira en þrjátíu ár, þar til á þessum degi í Hallgrímskirkju.

Árni Þorleifsson var vinur foreldra minna og þau kynntust í hans skjóli. Þegar þeim fæddist drengur bað hann um að sá stutti fengi líka að bera nafn hans því hann átti ekki börn sjálfur. Ég heiti því Árni og þar sem ég var afalaus gekk hann mér í afa stað. Árni missti sjón á gamals aldri og bað mig um að lesa fyrir sig. Ég fór til hans í hverri viku öll unglingsárin. Hann gaf mér smjörköku eða vínarbrauð, við ræddum saman og svo bað hann mig oftast að lesa fyrir sig úr Biblíunni. Hann ákvað hvaða kaflar skyldu lesnir og ég tók bókina góðu og las upphátt. Við nutum samfélagsins og hann sá til þess að ég lærði að lesa í Biblíunni og skilja samhengi og dýrmæti. Síðan lést Árni og bækur hans og Biblíur hurfu mér einnig.

Svo varð samsláttur atburða í tíma. Nokkrum dögum áður en ég hóf störf var Biblían afhent kirkjunni að gjöf. Svo tók hún á móti mér. Hvaða verkfæri fær prestur betra en Biblíu við upphaf prestsstarfs? Tákn um ábyrgð prests að rannsaka ritningarnar og leyfa lífsorði Guðs að streyma um sig í menningu og kirkju. Í árslok 2003 var mér svo gefin þessi Árnabiblía. Síðan hefur hún fylgt mér.

Biblían kemur víða við sögu og flestir eiga sér einhverja persónulega minningu um hana. Persónur eða viðburðir Biblíunnar eiga sér afleggjara í bókmenntum, listum og sögu heimsins. Áhrifasaga Biblíunnar er mikilfengleg. En áherslur samfélaga breytast. Hvað í Biblíunni skiptir nútímafólk máli og hvað hefur hlutverki að gegna í menningu samtíðar? 

Á miðvikudögum í október og nóvember er á dagskrá í hádeginu í Hallgrímskirkju dagskrá um Biblíuna. Fyrirlesarar segja frá eftirminnilegum Biblíuviðburðum í lífi sínu og tala um hvað í Biblíunni skipti máli í menningunni eða eigin lífi. Biblíurnar koma til okkar með ýmsum hætti. 

Þessi pistill birtist í Morgunblaðinu laugardaginn 20. október 2018. 

Er í lagi að drepa barn?

Hvernig líður föður sem skipað er að myrða son sinn? Getur nokkur heilbrigð manneskja tekið upp vopn og stungið afkvæmi sitt? Nei, það er óhugsandi. En í sögu dagsins, lexíunni, er þó sagt frá ótrúlegri mannraun sem endaði nærri með barnsmorði. Hvað eigum við að gera með slíkan texta í hinni helgu bók? Já hvað eigum við að gera með hryllingstextana?

Hvað myndum við gera í lífi okkar ef okkur væri fyrirskipað að aflífa barnið okkar? Og það sem verra er að skv. frásögunni í þessum biblíutexta er það Guð sem kemur Abraham, einni af ofurhetjum Biblíunnar, í klemmuna. Sagan um fórn Ísaks er hryllingssaga sem hefur skekið hugi margra um allar aldir. Réttlætir textinn barnaofbeldi? Hver er tilgangur hans? Er þessi texti vitnisburður um sturlun sem réttlætt er með vísun til æðri máttar? Er það skylda trúmanns að gera hvað sem er til að þóknast duttlungum Guðs? Vil ég trúa á Guð sem krefst þess að saklausu lífi sé eytt, að börn séu drepin? Getur þú trúað slíkum Guði?

Nei

Ég settist niður í byrjun vikunnar til að íhuga texta dagsins og m.a. lexíuna um  Abraham og Ísak. Ég uppgötvaði þá að ég hef aldrei – á öllum mínum prestsskaparferli – prédikað út af þessum texta (enda er á þessum 5. sunnudegi í föstu oftast boðunardagur Maríu sem er gleðidagur). Abraham og Sara, kona hans, hafa lengi verið mér hugstæð. Þegar við hjónin eignuðumst tvíbura las ég upphátt fyrir konu mína hina kátlegu sögu af því þegar háöldruð hjón eignuðust kraftaverkabarn sem fékk svo nafn sem merkir Guð hlær. Ísak var barn guðlegrar gleði. Drengirnir okkar eru kraftaverk fullorðinna foreldra og okkur þótti við hæfi að annar þeirra fengi og bæri þetta geðilega nafn Ísak. En á þessum tíma las ég ekki upphátt fyrir konu mína söguna af ferð þeirra feðga, Abrahams og Ísaks til Moríafjalls og hrikalegt inntak sögunnar veik.

Í kristninni hefur þessi frásögnin – í 22.  kafla fyrstu Mósebókar – verið túlkuð sem trúarraun Abrahams, manns sem var alltaf reiðubúinn að hlýða Guði í einu og öllu. Og af því sagan endar vel hefur gleymst hið dimma inntak sögunnar. Ég hef ekki sett mig í spor feðganna áður. Ég trúi á Guð  – en hvað gerði ég ef ég heyrði rödd af himni sem skipaði mér að leggja drenginn minn á eldiviðarstafla og skera hann á háls? Þegar ég setti mig í stöðu föðurins uppgötvaði ég viðbjóðinn. Í huga mér er djúpt og ákveðið NEI – ekki bara föður-nei heldur einnig trúar-nei. Ef Guð myndi skipa mér að skera son minn myndi ég hiklaust segja nei. Guð, sem krefðist slíks, er ekki traustsins verður. Ég trúi ekki á slíkan Guð. Sá Guð sem megnið af ritum Biblíunnar segir frá og Jesús Kristur opinberaði heiminum er ekki harðstjóri og krefst ekki mannfórna. En þessi Guð sem sagt er frá í sögunni um Abraham er öðru vísi  – fremur guð dauða en lífs. En það er aldrei í lagi að drepa barn.

Og hvað eigum við þá að gera við þessa sögu í byrjun Biblíunnar? Og hvernig eigum við að nálgast og skilja þessar sögur? Hvaða hlutverki þjóna þær? Eigum við ekki bara að skera þær úr helgiritum okkar og kasta þeim á bálkesti menningarinnar? Nei, biblíuritin í heild sinni eru raunsæisbókmenntir heimsins – í þeim er allt litróf mannlífs – allar tilfinningar – heilbrigði og líka hryllingur villimennskunnar. Þar eru líka mismunandi guðsmyndir sem hver maður þarf að glíma við og gera upp við. Klisjur í trúarefnum hjálpa ekki heldur það sem eflir raunsæi og vit til lífsverndar.

Katharina, Kant og Kierkegaard

Til er frásögn af Katharinu af Bora, konu Marteins Lúthers, sem hlustaði á mann sinn lesa 1. Mósebók upphátt fyrir fjölskylduna. Kata var klók, vel heima í guðfræði og rauk upp þegar hún heyrði þessa sögu um Abraham. Hún brást hart við, rauf lestur bónda síns og sagðist alls ekki trúa því að Guð myndi nokkrun tíma skipa manni að drepa eigin son. Ég er sammála guðfræði Katharinu.

Heimspekingurinn Immanúel Kant, sem ég hef miklar mætur á, minntist á þessa Abrahamssögu í riti sem hann skrifaði og gaf út skömmu fyrir aldamótin 1800. Kant var alla tíð umhugað um hlutverk, skyldu, siðalögmál og hvernig við eigum að hegða okkur. Hann kenndi að enginn maður geti nokkurn tíma aflífað saklausan son sinn. Krafan væri ósiðleg og í andstöðu við heilbrigða skynsemi manna. Svo væri raunar alltaf óljóst hvort Guð krefðist slíks því við menn gætum ekki með skynfærum okkar greint á milli réttra og rangra skilaboða að handan. Því ættu menn alls ekki að hlýða slíkum kröfum sem Abraham hefði talið sig fá. (Sören Kierkegaard var vel lesinn í Biblíunni og rakti síðar þræðina frá Kant í ritinu Uggur og ótti).

Ekki mann deyða

Siðfræðingarnir benda okkur á að krafan í Abrahamssögunni sé ósiðleg. Trúarheimspekin sýnir okkur að vitrun Abrahams hafi verið vafasöm. Við vitum að barnafórnir tíðkuðust meðal þjóðanna í nágrenni Ísraels. En hinir fornu hebrear fóru aðrar leiðir og stunduðu ekki mannfórnir (mér er bara kunnugt um eitt tilvik í þessu mikla ritasafni og þar er um skýrt frávik). Og við megum muna reglu hebreanna í fimmta boðorðinu: Þú skalt ekki mann deyða.

Sagan um fórn Ísaks er ekki lýsing á raunverulegum atburði heldur táknsaga. Helgisögur á ekki að taka bókstaflega heldur alvarlega. Þessi saga er einhvers konar inntakssaga. Sumir fræðimenn telja að hún sé í raun andsaga, hlutverk hennar hafi verið að sýna þjóð og Guð hverfa frá fórnfæringu barna. Ísraelsmenn ættu að hegða sér öðru vísi en nágrannaþjóðir og láta af mannfórnum. En þetta “andhlutverk” er þó óljóst og ósannað. Sagan gæti líka verið táknsaga um að þeir feðgar hefðu staðist öll próf hversu hræðileg sem þau nú voru. Hetjur allra alda þurfa að undirgangast próf og standast til að ná þeim markmiðum sem hetjan á að ná. Þessi saga gæti jafnvel  hafa verið hluti af trúarleikhúsi Ísraelsþjóðarinnar til að miðla að Abraham og Ísak hefðu tekið út þroska og lært mikið – og að þeir brotnuðu ekki á leiðinni og voru því trúarjöfrar. Og svo má auðvitað lesa þessa sögu sem táknsögu um skelfingarmál í mörgum fjölskyldum heimsins. Stundum tryllast feður – einnig mæður og annað fólk í fjölskyldunum – og fremja illvirki. Á öllum öldum hefur verið til brjálað fólk sem þykist fá fyrirskipun úr æðri heimum um að það eigi að deyða börn sín. Á hverju ári eru slík illvirki framin einhvers staðar í heiminum og fjölmiðlarnir segja frá. Mín afstaða er eins og Kötu konu Lúthers. Það er aldrei hægt að réttlæta ofbeldi gegn saklausum börnum, saklausu fólki, með vísun til guðlegs boðs.  

Lífga heiminn

Og þá er komið að biblíutúlkun og þeim aðferðum sem við notum til að skilja texta Ritningarinnar. Biblían tjáir þróun hugmynda og því verður að vinsa úr það sem er þarft. Biblían er lagskipt. Í Biblíunni eru mishljómandi raddir og innbyrðis togstreita. Til að þess að sjá og finna hrútinn fastan á hornunum í runnanum, finna merkingu og greina samhengi í heildinni lagði Marteinn Lúther til túlkunarreglu við lestur Biblíunnar. Við ættum að skilja Biblíuna í ljósi Jesú Krists. Hver var mannsýn hans, veraldarsýn og trúarsýn? Jú, sá Guð sem hann tjáir er ekki guð hnífanna heldur skapandi, elskulegur og hlýr Guð sem kallar fram veröldina, mennina, lífið, samfélag og hið góða. Hefði Jesús einhvern tíma sett hníf að hálsi barns og skorið? Nei. Hann hefði frekar fórnað sjálfum sér ef hann hefði verið settur í þá skelfingaraðstöðu. Hann var ekki lagður á bálköstinn, hann gekk fram til að þyrma lífi.

Merkingardjásn Biblíunnar – í báðum testamentum – er að heimur Guðs er heimur elskunnar. Jesús Kristur opinberar þann Guð. Í þeim anda lifum við best í samtíð okkar. Kristnin varðar þó að vera tengdur Jesú Kristi og bæta heiminn með honum.

Guðstrúin

Í gær var ég að íhuga Ísakssöguna þegar Ísak sonur minn kom til mín. „Pabbi minn, ég elska þig,“ sagði hann. Mér hlýnaði um hjartarætur og hvíslaði til Abrahams í djúpi hugans. „Nei, ég mun aldrei fara upp á fjallið, mun aldrei neyða drenginn til að bera fórnarviðinn.“ Af hverju? Vegna þess að ég trúi ekki á Guð hnífanna. En ég veit þó vel að alvara sögunnar er að við getum öll tapað áttum. Við getum öll orðið Abraham – með hníf á lofti og jafnvel beitt honum og stungið. Líka í trúarefnum! En þegar menn stinga grætur Guð. Guð biður alltaf um að lífi sér þyrmt.

Við megum gjarnan leyfa lausnarerindi sögunnar að vitja okkar. Er eitthvað í þér sem meiðir og deyðir? Ertu í einhverri stöðu sem þú þarft að losna úr? Abraham og Ísak losnuðu. Þeir heyrðu kall til frelsis. Þú mátt heyra kall til lausnar, úr sorg, úr öllum festum þíns lífs. Guð hefur áhuga á lausn en ekki viðjum. Jesús Kristur breytti veröldinni með boðskap, afstöðu og elsku. Okkar er að leyfa Guði að endurskapa veröldina og líka okkur. Við þurfum engar fórnir heldur elsku. Guð vill hlægja en ekki gráta og við menn erum þeirrar guðsgerðar einnig. 

Ég trúi á Guð sem elskar, Guð sem leysir og Guð sem blessar.

Dýrð sé þeim Guði.

Amen í Jesú nafni.

Prédikun í Hallgrímskirkju 2. apríl, 2017. 5. sunnudagur í föst. B-textaröð kirkjuársins. Lagt út af lexíu dagsins. Þegar ég var búinn að skrifa fyrsta uppkast prédikunar var ég hugsi yfir túlkuninni. Og sendi til dr. Gunnlaugs A. Jónssonar, prófessors. Hann las yfir hratt og sendi mér á laugardagssíðdegi langan pistil og hugleiðingar. Ég breytti ýmsu til bóta í ljósi orða Gunnlaugs. Takk fyrir mig. 

Lexía: 1Mós 22.1-13
Eftir þessa atburði reyndi Guð Abraham. Hann mælti til hans: „Abraham.“ Og hann svaraði: „Hér er ég.“ Hann sagði: „Tak þú son þinn, einkason þinn sem þú elskar, hann Ísak, og far þú til Móríalands og fórna honum sem brennifórn á því fjalli sem ég mun vísa þér á.“ Árla morguns söðlaði Abraham asna sinn, tók með sér tvo af sveinum sínum og Ísak son sinn, klauf við til brennifórnar, lagði síðan af stað og hélt til þess staðar sem Guð hafði sagt honum. Á þriðja degi hóf Abraham upp augu sín og sá staðinn álengdar. Hann sagði við sveina sína: „Bíðið hérna hjá asnanum en við drengurinn munum ganga þangað upp eftir til að biðjast fyrir og komum svo til ykkar aftur.“ Abraham tók nú brennifórnarviðinn og lagði Ísak syni sínum á herðar en eldinn og hnífinn tók hann sér í hönd. Og þeir gengu báðir saman. Þá sagði Ísak við Abraham föður sinn: „Faðir minn.“ Og hann svaraði: „Hér er ég, sonur minn.“ Ísak mælti: „Hér er eldurinn og viðurinn. En hvar er sauðurinn til brennifórnarinnar?“ Abraham svaraði: „Guð mun sjá sér fyrir sauð til brennifórnar, sonur minn.“ Og þeir gengu báðir saman. Nú komu þeir á staðinn sem Guð hafði talað um. Þar reisti Abraham altari, lagði viðinn á, batt Ísak son sinn og lagði hann á altarið ofan á viðinn. Þá tók Abraham hnífinn í hönd sér til þess að slátra syni sínum. En engill Drottins kallaði til hans af himni og mælti: „Abraham! Abraham!“ Og hann svaraði: „Hér er ég.“ Engillinn sagði: „Leggðu ekki hönd á sveininn og gerðu honum ekkert því að nú veit ég að þú óttast Guð. Þú hefur jafnvel ekki synjað mér um son þinn, einkason þinn.“ Þá hóf Abraham upp augu sín og sá hvar hrútur var fastur á hornunum í greinaþykkni. Fór hann þangað, tók hrútinn og fórnaði honum sem brennifórn í stað sonar síns.

Pistill: Heb 13.12-13
Þess vegna leið Jesús fyrir utan hliðið, til þess að hann helgaði lýðinn með blóði sínu. Göngum því til hans út fyrir herbúðirnar og berum vanvirðu hans.

Guðspjall: Mrk 10.35-45
Þá komu til Jesú Jakob og Jóhannes, synir Sebedeusar, og sögðu við hann: „Meistari, okkur langar að þú gerir fyrir okkur það sem við ætlum að biðja þig.“ Hann spurði þá: „Hvað viljið þið að ég geri fyrir ykkur?“ Þeir svöruðu: „Veit okkur að við fáum að sitja þér við hlið í dýrð þinni, annar til hægri handar þér og hinn til vinstri.“ Jesús sagði við þá: „Þið vitið ekki hvers þið biðjið. Getið þið drukkið þann kaleik, sem ég drekk, eða skírst þeirri skírn sem ég skírist?“ Þeir sögðu við hann: „Það getum við.“ Jesús mælti: „Þann kaleik, sem ég drekk, munuð þið drekka og þið munuð skírast þeirri skírn sem ég skírist. En ég ræð því ekki hver situr mér til hægri handar eða vinstri. Það veitist þeim sem það er fyrirbúið.“ Þegar hinir tíu heyrðu þetta gramdist þeim við þá Jakob og Jóhannes. En Jesús kallaði þá til sín og mælti: „Þið vitið að þeir sem teljast ráða fyrir þjóðum drottna yfir þeim og höfðingjar þeirra láta menn kenna á valdi sínu. En eigi sé svo meðal ykkar heldur sé sá sem mikill vill verða meðal ykkar þjónn ykkar. Og sá er vill fremstur vera meðal ykkar sé allra þræll. Því að Mannssonurinn er ekki kominn til þess að láta þjóna sér heldur til að þjóna og gefa líf sitt til lausnargjalds fyrir alla.“

The Sermon

Today we will discuss the dramatic story of Abraham and Isaac in Genesis 22. What kind of God demands a father to kill his son? Can we believe in such a God? Is this a story of the worst possible child abuse? What to do with horror-stories of the Bible? Has the god of the Hebrews evolved from a tyrant demanding outrageous obedience into a totally different type of God – the God of Jesus Christ? What is the value of the story of a father ordered to slaughter his son Isaac (the name of the boy meaning laughter, indeed God’s laughter!). Take the time to think about your belief. What are your values and what are your limits? Do you obey in your life some faulty authorities you should say no to? Is this the time for reversal and a new beginning in your life?

Genesis 22 (NIV)

Sometime later God tested Abraham. He said to him, “Abraham!” “Here I am,” he replied. Then God said, “Take your son, your only son, whom you love—Isaac—and go to the region of Moriah. Sacrifice him there as a burnt offering on a mountain I will show you.” Early the next morning Abraham got up and loaded his donkey. He took with him two of his servants and his son Isaac. When he had cut enough wood for the burnt offering, he set out for the place God had told him about. On the third day Abraham looked up and saw the place in the distance. He said to his servants, “Stay here with the donkey while I and the boy go over there. We will worship and then we will come back to you.” Abraham took the wood for the burnt offering and placed it on his son Isaac, and he himself carried the fire and the knife. As the two of them went on together, Isaac spoke up and said to his father Abraham, “Father?” “Yes, my son?” Abraham replied. “The fire and wood are here,” Isaac said, “but where is the lamb for the burnt offering?” Abraham answered, “God himself will provide the lamb for the burnt offering, my son.” And the two of them went on together. When they reached the place God had told him about, Abraham built an altar there and arranged the wood on it. He bound his son Isaac and laid him on the altar, on top of the wood. Then he reached out his hand and took the knife to slay his son. But the angel of the Lord called out to him from heaven, “Abraham! Abraham!” “Here I am,” he replied. “Do not lay a hand on the boy,” he said. “Do not do anything to him. Now I know that you fear God, because you have not withheld from me your son, your only son.” Abraham looked up and there in a thicket he saw a ram[a] caught by its horns. He went over and took the ram and sacrificed it as a burnt offering instead of his son.