Saga Ívan Túrgenev Minnisblöð veiðimanns er litríkur sagnasveigur um rússneskt mannlíf á fyrri hluta nítjándu aldar. Frásagnargleði höfundarins heillar en svo dagar á lesandann að tilgangur ritsins sé ekki aðeins gleðja með krassandi sögum heldur að sýna spillingu og jafnvel hrottaskap rússnesku yfirstéttarinnar. Minnisblöð veiðimanns er sem sé samfélagsgagnrýni í hnyttnum og glæsilegum búningi.

Túrgenev lýsir ferðum veiðimanns um sveitir. Hann veiðir ekki aðeins fugla og dýr heldur líka sögur um fólk, samskipti, furður og skemmtilegheit. Margar persónur koma við sögu, sumar eru áhugaverðar og nokkrar stórkostlegar. Og Kasjan er ein þeirra.

Kasjan er á jaðri samfélagsins, lítt metinn og stendur því utan við valdakerfið. Hann er hógvær leiguliði en veit lengra nefi sínu. Hann er græðari, leitar að jurtum til lækninga. Kasjan túlkar sterka samstöðu með lífríkinu og sýnir djúpan siðferðisþroska. Honum er lýst sem valdalausum mæramanni en birtist sem trúverðugur málsvari lífsins, náttúrunnar og hinna smáu í samfélaginu. Kasjan lifir í nánu sambandi við jörðina. Hann fer með friði og svarar fuglum á þeirra máli, kvakar og tístir. Fyrir honum er náttúran ekki auðlind eða leikvöllur heldur lifandi heild sem maðurinn er hluti af. Lífsafstaða hans birtist skýrt í viðhorfi til veiða. Hann hafnar að menn drepi dýr sér til gamans. Veiðar eru, að hans viti, aðeins réttlætanlegar ef þær eru nauðsyn og þjóna lífinu. Að taka líf að nauðsynjalausu er siðferðilegt brot, synd (Albert Schweitzer gæti hafa lesið um Kasjan og líka Sigurbjörn Einarsson).

Kasjan heldur fram áhugaverðri kenningu um blóð. Hann færir fyrir því rök að ekki megi sýna sólinni blóð dýra. Blóð á ekki að renna í ljósinu. Í blóðinu sé helgi og fyrir lífi eigi að bera virðingu. Blóð sé tákn lífsins og maðurinn eigi ekki að ráðskast með það að vild. Í afstöðu Kasjans er kjörnuð sú trúarlega sýn, að líf sé ekki eign mannsins heldur gjöf sem beri að umgangast af ábyrgð og virðingu.

Kasjan túlkar allt aðra afstöðu til lífs en flestir landeigendur og ráðandi stéttir. Landeigendur fóru um héruð og veiddu sér til skemmtunar. Í atferli þeirra birtist firring gagnvart eigin manngildi, náttúrunni, gæðum veraldar og jafnvel Guði. Veiðimenn yfirstéttarinnar litu á náttúruna sem eign sína og tæki til ánægju. Afstaða þeirra var: „Ég á þetta og máðetta.“

Með ró og yfirvegun afhjúpar Kasjan lífsfjarlæga spillingu veiðimennskunnar. Hann predikar ekki heldur vekur spurningar með atferli og orðum. Kasjan hefur þroskað með sér æðruleysi og visku sem aðra skortir. Hann skynjar og skilur að maðurinn er ekki herra lífsins heldur þátttakandi í því. Skilningur hans kemur fram í virðingu hans fyrir öllum lífverum, náttúru, fólki og lífinu almennt. Tengsl hans við uppeldisdóttur hans sýna hlýju, umhyggju og miðlun lífsvisku. 

Í stærra samhengi bókar Túrgenevs er Kasjan vitni og einn af lágróma ákærendum rússnesku yfirstéttarinnar. Samkennd hans með lífríkinu er sönn, en framkoma yfirstéttarinnar opinberar firringu, yfirborðsmennsku og sjálfhverfu. Yfirstéttarmennirnir hrifsa án þess að biðja um leyfi, en Kasjan hikar og spyr af auðmýkt, persónustyrk og virðingu áður en hann þiggur.

Í verki Túrgenevs verður jaðarkarlinn Kasjan fulltrúi siðferðis og mælikvarði á manngildi. Hann er meira en persóna, hann er tákn um annars konar samband við lífið en birtist í ránsafstöðu yfirstéttarinnar. Afstaða hans byggir á virðingu, hófsemi og meðvitund um mæri veraldarinnar. Í heimi þar sem menn hafa tilhneigingu til að gleyma mærum minnir Kasjan á hið mikilvæga. Mönnum ber að meta og virða allt líf. Engum er heimilt að leika sér með líf annarra, hvorki manna né dýra. Gamanveiðimenn athugi sinn gang. 

Ívan Túrgenev, Minnisblöð veiðimanns, Reykjavík: Ugla útgáfa ehf.  2025. Glæsileg hönnun bókarkápu – Aðalsteinn Svanur Sigfússon. Bókin er dásamlega þýdd af Áslaugu Agnarsdóttur. Málfarið er hnökralaust og lipurt. Bókin varð í mínum huga sem rússneskt stórfljót, fagurt, lífríkt og hrífandi. Mikill meistari er Áslaug Agnarsdóttir. Lof sé henni, Túrgenev og Kasjan.