Greinasafn fyrir merki: bækur

Geta bækur grætt sár? Um lestur og gildi bóka

Geta bækur læknað sár og mein? Meginstefið í skáldsögu Satoshi Yagisawa Dagar mínir í Morisaki- bókabúðinni er að heilsumáttur bóka sé slíkur að lestur þeirra lini, sefi og snúi fólki til betri heilsu. Í lestrarkyrru getur sálin greitt úr flækjum hið innra og endurraðað lífsefnum.

Tokako, aðalpersóna sögunnar verður fyrir áfalli. Hún uppgötvar óheilindi kærasta síns, missir vinnuna og flýr slysstað eigin hruns. Frændi hennar rekur Morisaki-bókabúðina í Jimbocho, því fræga fornbókahverfi Tokyo, og býður frænkunni að vera. Með hreingerningu, endurröðun, lykt af bókum, kynnum af lesendum og bókalífinu raknar Tokako úr roti og dofa. Svo fer hún að lesa og kemur til sjálfrar sín úr reisum bóka og heima. Ferð hennar er ferð sálarinnar í hinum guðdómlega gleðileik samtíma Japans.

Bóklesturinn í sögunni er ekki flótti frá raunveruleikanum heldur þvert á móti leið inn í hann að nýju. Bækurnar veita sjónarhól, innsýn, opna ný sjónarhorn, skapa samkennd og orða alls konar erfiðar tilfinningar. Einbeiting, kyrra og endurtekinn lestur texta umbreyta. Bókabúðin er þolinmótt fang kyrrláts tíma og manneskjan fær næði til að vinna úr reynslu sinni.

Í heimi asans minnir saga Satoshi Yagisawa á að lækning er oft hæg og ósýnileg. Hún felst ekki í því að flýja eða gleyma sársauka heldur að skilja hann. Bækur lækna ekki með því að fjarlægja sárin, heldur með því að skilja ástæður þeirra og hreinsa þau. Þá verður vöxtur og lífið heldur áfram.

Læknar lestur? Já. Eru bækur lækningatól? Já. Lesum bækur, skrifum bækur, gefum út bækur og gefum bækur þeim sem finna til.

Satoshi Yagisawa, Dagar mínir í Morisaki-bókabúðinni. Uggi Jónsson þýddi lipurlega. Mál og Menning, 2026. Alexandra Buhl gerði forsíðu í stíl ensku útgáfunnar og Brynjólfur Ólason braut vel um. Ég fer í Jimbocho ef ég kem einhvern tíma til Tokyo.

 

Frumbyrjur Dags Hjartarsonar

Magga á Kölduhömrum var barni aukin og kýrin í fjósinu kálfi aukin. Kýrin bar á aðfangadagskvöldi og konan fæddi á jólanótt. Kálfurinn lifði en konan dó. Hvernig er hægt að lifa við og vinna úr slíkri sögufléttu?

Við kynnumst í Frumbyrjum, nóvellu Dags Hjartarsonar, bændahjónum á hjara veraldar. Sögumaður er sem alvitur öldungur sem heldur athygli lesenda með vísunum til þroskaviðburða, sveitareynslu, hækulistar, vitrana, skyggnigáfu, fjölskylduátaka og dýra. Í fyrstu fannst mér ég lesa uppfærða sveitasögu Guðrúnar frá Lundi. Svo kom tilfinning fyrir Gísla í Uppsölum, síðan lífssókn Benedikts í Aðventu Gunnars og svo bættust við nokkrar persónur og túlkanir úr Laxneskum skrifum. En sagan var þó algerlega Dags Hjartarsonar, í senn rammíslensk en þó sammannleg og handan þjóðernis.

Snilld Dags er að halda okkur lesendum stöðugt á spennusvæðum og í spennupörum. Magga og Guðmundur eru óvenjuleg. Þau elska en ná ekki að tjá vel ást sína með orðum. Þau eru tillitssöm en fjarlægjast í umhyggju sinni. Þau þrá nánd en kunna æ verr að strjúka. Þau eru barnlaus í búskap sem er frjósemisatvinna. Þau sjá lengra nefi sínu en samt kunnáttuskert um lífsmálin. Þau eru skygn en sjá ekki vel lífsgátuna. Hvort er ríkulegra lífið í veruleikanum eða lífið í handanverunni? Hvað er raunveruleiki, þetta sem séð verður með augunum eða með innri augum? Er það sem maður snertir með fingurgómunum raunverulegra eða það sem verður til við heildarlestur veraldar? Er dulræn skynjun síðri til lífslestursins en jeppaferð suður til Reykjavíkur? Er hamingjan ríkulegri í sveitinni en við Hringbrautina? Getur manneskjan lifað vel í algeru fásinni? Er einhver raunverulegur munur á bónda og hrúti, kálfi og stúlkubarni, konu og kú? Nei, Frumbyrjur er ekki saga sem færir mannlífið niður á plan lágkúrunnar heldur vekur spurningar um hvað við mennirnir erum, hvernig og til hvers. Dagur er kunnáttusamur sögumaður og smekkvís og túlkar vel ríkidæmi fásinnis og fjölvíddir hins einfalda mannlífs. Stílgeta Dags er aðdáunarverð og veraldartúlkun hans kraftmikil.

Frumbyrjur er áhrifarík saga um fólk á mörkum, menn á mærum og lífið í stóra samhenginu.

Frumbyrjur (2025)
Dagur Hjartarson
Útgefandi: Benedikt bókaútgáfa