Við feðgar fórum í okkar árlegu gleðigöngu milli bókarekkanna á Bókamarkaðnum og komum að venju heim með þunga poka. Meðal bókanna var Grænland og fólkið sem hvarf eftir Val Gunnarsson. Ég fór að fletta, hreifst af fjörlegum stílnum og las svo alla bókina, nánast í einni setu.

Saga frumbyggja og norrænna manna á Grænlandi er heillandi. Hrun norrænnar menningar þar er líka svo óskýrt að fjöldi kenninga hafa verið settar fram og hægt að bæta í þann sjóð ef vilji er til. Hvað varð um fólkið? Spurningin um hvarf granna okkar hefur löngum heillað okkur Íslendinga. 

Valur er sagnfræðingur, vel heima í Norðurlandasögu, verslunarsögu við Norður-Atlantshaf, rostungamálum, landbúnaðarmálum, kristnisögu, jarðsögu, átakamálum miðalda og þróun menningar. Hann rekur vel íslenskar heimildir sem erlendar, segir frá byggðaþróun á Grænlandi, sögu mismunandi flokka Inúíta, upplýsir um Kanadaferðir, skýrir veðurfarsbreytingar, gosasögu síðustu 1500 árin og loftslagsáhrif hamfaranna. Alla þessa þætti fer hann yfir með margvíslegum hætti, tengir saman og greiðir í sundur álitaefnin. Þá gerir Valur skýra grein fyrir yfirráðasögunni, bæði að austan og vestan. Og bakgrunnur Grænlandsásælni núverandi Bandaríkjasjórnar er skýrður. Bókin er skrifuð af Íslendingi og fyrir Íslendinga.  Sjónum er beint að norrænu fólki og Evrópubúum en síður frumbyggjum. Bókin verður því ekki þýdd á grænlensku.

Grænlandsbók Vals er ekki þurrt fræðirit heldur setur höfundur könnun og fræði sín í persónulegan búning. Hann lýsir ferðum sínum til Grænlands, fólkinu sem hann hitti, sem gerir söguna persónulega. Margt af fólkinu sem hann lýsir verður ljóslifandi, s.s. hinn íslenski Stefán hreindýrabóndi. En sjálfumyndirnar sem Valur dregur upp og segir eru langdregnar og mínus bókarinnar. Barátta hans við drykkju, reykingar og kynhvötina er ekki spennandi krydd þessa rits. Einhver hefði mátt lána honum dómgreind. Skortur á ritstjórn kemur líka fram í að einstök mál eru þrástefjuð. Agaskert klifun er ritgalli. Ólíkur ritunarstíll á ferðalýsingum og fræðilega efninu í bókarlok sannfærði mig um að ritið hefði átt að stytta um hundrað blaðsíður, skerpa, taka á þrástefjum og þar með gera bók og lestur markvissari. Það þyrfti að gera ef bókin verður gefin út á ensku.

Mér þótti gaman og gefandi að lesa Grænland og fólkið sem hvarf. Þó gallar séu á henni fékk ég loks gott yfirlit um Grænlandsmál forn og ný. Það þótti mér loflegt afrek Vals Gunnarssonar.