Er hægt að nota þetta glerbrot í skúlptúr? Gæti ljósi fjörusteinninn passað á skóhorn eða skreytt stóra ausu? Snorri horfði alltaf í kringum sig, skoðaði efnivið, endurvinnslumöguleika og kraftgetu formanna. Hann hafði næm augu og skarpa formskynjun. Hann þjálfaði með sér hæfni í huganum að sveigja línur og umbreyta formum. Þegar hann handlék efni þá var hugur hans að máta, stilla upp í skúlptúr, eyða svo öllu og stilla upp í annað verk. Hann þorði og þoldi að fara lengri leiðina, þá erfiðu . Hamarinn kyssti stálið sem bognaði og fríkkaði að vilja smiðsins. Þegar allt var skoðað, slegið og mótað svissaði Snorri saman bútana og horfði íhugandi á listaverk verða til. „Þessi passar“ hugsaði hann og seildist eftir slípuðum steini sem hann fann einu sinni á Snæfellsnesi. Svo boraði hann varlega til að steinninn springi ekki og mátaði svo við skúltúrinn. Þá var hægt að líma, pússa, slípa og gleðjast yfir fallegu verki sem andi og hendur, þolgæði og ástríki höfðu skapað í sameiningu.

Listin – guðsþjónusta

Listrænir gerningar eru endurvarp hins guðlega. Guð Biblíunnar er ekki fjarlægt frumafl veraldar heldur ástríðufullur listfrömuður sem sér og kallar fram form, liti, ljós og fegurð. Guð ljóðar heiminn, mótar eins og skúlptúristi, skipuleggur sem hönnuður. Í fyrstu Mósebók segir: „…og Guð sá að það var gott.“ Guð metur líka eins og listrýnandi. Í sögunni birtist Guð dramatúrg. Sviðsmyndajöfurinn kallar spámenn til táknrænna gjörninga sem sprengja rútínu og umbreyta hversdagslegum hlutum. Brauð verður líkami og vatn verður vín. Guð vinnur ekki aðeins með orð, heldur með líkama, efni, rými, tíma og átök. Í Jesú varð Guð sjálfur að listaverki í veröldinni. Orðið varð hold, merking varð ásjóna, fegurð varð opið sár og frumóp á krossi. Krossinn er ekki bara aftökutæki heldur listrænn gjörningur sem umbreytir merkingu heimsins. Skömm vék fyrir dásemd. Ósigur varð sigur, dauði varð líf. Guð býr ekki til og hverfur svo til annarra verka. Guð tekur hið brotna, skakka og spillta efni og mótar úr því nýtt listaverk, nýtt líf. Heimurinn er verk í vinnslu, óklárað listaverk sem Guð heldur áfram að skapa í samstarfi við dýptir veraldar og menn líka. Og Snorri vann í anda hins skapandi himneska gjörningameistara. Listiðkun er guðsþjónusta.

Æviágrip

Jón Snorri Sigurðsson fæddist í Reykjavík 17. apríl árið 1950. Foreldrar hans voru Ingibjörg Ólafsdóttir og Sigurður Ingi Jónsson. Hann var yngstur 8 barna þeirra. Foreldrarnir skildu þegar hann var ungur og bernska Snorra varð honum snúin. Hann varð snemma að axla ábyrgð á eigin velferð. Hann varð sinnar eigin gæfu smiður. Ingibjörg, móðir hans, giftist Jens Guðjónssyni, sem varð honum fóstri og fyrirmynd um margt.

Snorri fór snemma að vinna, fór á sjó 14 ára og það er ævintýralegt að hann var 15 ára þegar hann fór á land í Sovétríkjunum þáverandi. Hásetarnir voru slungnir og fengu drenginn með sakleysissvipinn til að flytja smyglvarning í land og í skip því tollararnir grunuðu ekki barnið! Snorri lærði því snemma á prettavit manna og tók ákvörðun um að lifa sem heiðarlegur maður og gera hið góða, sjá í öðrum gæsku fremur en græsku. Hann varð sérlega umtalsfrómur. Að lifa vel er val.

Snorri sótti skóla bæði í Reykjavík og í Kaupmannahöfn. Best þótti honum þegar hann fékk inni í starfsnámi á gullsmíðaverkstæði í Kaupmannahöfn hjá hinum fræga Ole Bent Pedersen. Þar fann hann sig, þar átti hann heima. Hann gat beitt hamri og hug til að móta og skapa. Og sjá má skemmtileg formáhrif mentorsins Ole Bent í munum sem Snorri smíðaði síðar.

Snorri sótti á verkstæðið hjá fóstra sínum og fékk að spreyta sig. Hann skráði sig í Iðnskólann og varð sveinn og nokkrum árum síðar fékk hann meistararéttindi í gullsmíðum. Snorri sótti síðan mikinn fjölda námskeiða í Danmörk og í Bandaríkjunum. Hann var alla tíð að skoða möguleika, aðferðir, útfærslur og tækninýjungar í hönnun og handverki. Svo kom hann heim með nýjar hugmyndir, ný áhrif og nýjar vörulínur urðu til.

Gullsmíðaverkstæðið stækkaði og Snorri lagði til vaxtarins. Hann tók við æ fleiri verkefnum og stjórnartaumum. Að lokum keypti Snorri gullsmíðafyrirtækið Jens og rak það síðan af listrænum metnaði, myndarskap og alúð. Það er merkilegt og þakkarvert að Snorri skuli hafa starfað við fjölskyldufyrirtæki frá unglingsaldri fram á lokadag. Börnin hans hafa síðan tekið við og vöxturinn heldur áfram. Mikil blessun er það og öllum til gæfu.

Hús, Lilja og börnin

Snorri vildi eignast eigið athvarf og þak yfir höfuðið. Hann var reyndar svo mikill Reykvíkingur að hann fór sjaldan austur fyrir Elliðaár. En hann fékk úthlutað lóð í Brekkutanganum í Mosfelssbæ. Á sama tíma var Lilja Gísladóttir, hjúkrunarfræðingur, í sömu hugleiðingum. Hún fékk líka lóð í Brekkutanga. Svo sáu þau hvort annað í vinnugöllunum. „Hvar fannstu þennan karl?“ var Lilja einu sinni spurð og svaraði að bragði. „Í húsgrunni í Brekkutanganum.“ Húsbyggjendur í götunni urðu að grafa djúpt og vatnsaginn var mikill. Byggingafólkið sammæltist um að hópurinn yrði að hittast. Snorri bauð öllum heim og var á spani með bolla og veitingar þegar Lilja kom. Svo urðu fleiri fundir og þau Snorri skoðuðu ekki bara dren og dælingar heldur líka hvort annað. Snorra leist vel á þessa dugnaðarkonu og fork sem treysti sér í stórframkvæmdir og vílaði ekki fyrir sér að dæla vatni, puða í grunni og ráða og reka iðnaðarmenn. Snorri varð hrifinn af Lilju og hún af honum. Svo þegar kom að því að hún ætlaði til Svíþjóðar til vinnu tjáði hann löngun sína að heimsækja hana. En hún kom heim í húsið sitt áður en hann leitaði að henni ytra. Þá var hann fluttur inn í sitt hús. Lilja dáðist að hve Snorri var flottur, aðlaðandi, orðheppinn og skemmtilegur. Svo fóru þau saman í Bæjarbíó í ársbyrjun 1980, fóru að hittast og kynnast. Ástarbandið styrktist. Svo fæddist Berglind og Lilja flutti inn til Snorra. Þau rugluðu reitum, fléttuðu saman hendur og hjörtu. Ingibjörg kom í heiminn og síðan Snorri Freyr.

Fjölskyldan bjó í Brekkutanganum í tíu ár, svo keyptu þau Snorri hús í byggingu í Jöklafold í Grafarvogi og fullgerðu. Húsið þeirra Snorra og Lilju varð öðru vísi en hin húsin í götunni þó teikningin væri sú sama. Áferð, fyrirkomulag og frágangur þeirra var ólíkur. Innan stokks var hátt til lofts og vítt til veggja hjá þeim. Þau Lilja vildu hafa sálar- og and-rými í sínum híbýlum og voru samstiga. Og heimili þeirra var glæsilegt.

Í Grafarvogi uxu börnin til manns, þroska og lífsstefnu. Snorri vann mikið og Lilja var framkvæmdastjóri stórverkefna fjölskyldunnar. Það var líka gott að mamman væri hjúkrunarfræðingur til sjá um heilbrigðismál og lyfjagjafir barnanna. Ástin mótar fólk á langri leið og þau Lilja slípuðust vel saman. Snorri gerði sér grein fyrir konuláni sínu. Og þau bjuggu við barnalán og heimilislán. Við, sem nutum tengsla við fjölskylduna, dáðumst að þeirri samstöðu sem blasti við í lífi þeirra. Edda, systir Lilju, var líka mikilvæg heimilisstoð og aðstoðarkennari. Svo stækkaði hópurinn þegar barnaþrennan hóf hjúskap og barnabörnin eru sjö – samheldinn, líflegur, glæsilegur og ræktaður hópur gæsku og elsku – samhent fjölskylda.

Og nú er komið að lagi og söng – Liljulaginu. Þegar Snorri heyrði sungið í útvarpinu: „Ég leit eina lilju í holti“ sagði hann við börnin sín: „Þetta er lagið um mömmu ykkar!“ Og svo dansaði hann jafnvel líka með og brosti. „… Þessi liljan er mín!“ Njótum kveðju Snorra til Lilju – þau umvöfðu hvort annað svo fallega – alla tíð.

II

Listamaðurinn og heimilismaðurinn

Hvernig var maðurinn hennar Lilju, pabbinn, afinn, vinur? Hvernig var Snorri? Hann var listamaður og heimilismaður. Hann var alltaf að hanna, endurskapa, móta, skoða umhverfi sitt til að draga heim og inn í list sína áhrif og nýjungar. Hann sætti sig aldrei við hið einfaldasta eða hversdagslega, heldur kannaði nýja möguleika og hafði gjarnan það sem flóknara reyndist. Snorri helgaði líf sitt vinnu – en líka fjölskyldu sinni.

Snorri var líka heimilismaðurinn. Hannn vissi allt frá því að hann fléttaði veru sína að lífi Lilju að hann var hamingjumaður. Snorri var aðdáandi Lilju – lukkumaður í lífinu. Þau Lilja voru glæsilegt par og samhent í þeirri gæfulegu heimilisrækt að næra ástina til hvors annars og miðla þar með elskunni til næstu kynslóða. Lilja og Snorri voru ólík að upplagi og uppvexti en virtu hvort annað, ræktuðu maka sinn, virtu skoðanir hins og leyfðu styrkleikum að njóta sín en létu ekki veikleika hindra eða það sem bar á milli. Þau töluðu við hvort annað og um hvort annað af hlýju, virðingu, alúð og ást.

Eigindir

Ég fékk sendingu í tölvupósti sem listaði þrjú einkenni Snorra: Fegurð – hlýja – húmor. Það er vel kjarnað. Snorri var fagurkeri í lífi og starfi. Hann mat mikils list og fegurð hversdagslífsins. Hann var snyrtimenni, gekk í þrifin sjálfur og fór stundum mikinn í eldhústiltektinni. Snorra þótti mikilvægt að hafa allt fallegt á heimili og á vinnustað.

Myndir, málverk og munir voru honum lífsmál. Snorri valdi gjarnan falleg karakterhúsgögn. Honum var annt um formgerð hlutanna en var svo elskur að konu sinni að hann sagði að Lilja hefði betri litasmekk en hann. Af því Snorri var bæði listamaður og heimilismaður hafði hann auga fyrir brúkshlutum eins og ausum, eldhúsáhöldum og kertastjökum ekki síður en nælum, keðjum og hringum. Skóhornin hans eru til á mörgum heimilum heimsins og í mörgum útgáfum. Sum eru stutt og önnur löng, oft með steini sem skrautkórónu fyrir hald. Glæsilegir handverksgripir til nota í hversdagslífinu.

Fegurð og hlýja kemur fram í atferli og afstöðu fólks. Snorri hafði skoðanir á hári og fatnaði og líka skóm. Hann vildi að föt væru falleg og færu vel og að skór skyldu vera vel burstaðir. Hann kunni hina bandarísku kúnst að það væri í lagi að vera í slitnum fötum ef skórnir væru góðir og vel burstaðir. Og Snorri gekk af krafti í skóburstunina þegar þörf var á. Þegar hann var búinn með fyrsta parið byrjaði hann á því næsta og áður en hann hætti var hann kannski búinn að bursta alla skóna í forstofunni – jafnvel skó vinananna sem voru í heimsókn! Hann burstaði ekki aðeins hliðarnar sem sneru upp heldur skoðaði botninn og burstaði bilið á milli framsóla og hæls. Hann vann ekki verk til hálfs heldur til enda. Snorri er okkur hinum fyrirmynd um vandvirkni í þágu fólks og lífs.

Snorri var sérlega bóngóður. Alltaf mætti hann þegar börn og stórfjölskyldan flutti milli búsetustaða. Ef vini vantaði merkingu á hús fór hann að íhuga leturgerð og fyrirkomulag hússins og kom svo brosandi með stórkostlega húsmerkingu í höndum, boraði göt og kom tölustöfunum fyrir. Snorri hafði sjálfur orðið að bjarga sér og hann ræktaði með sér djúpa mannúð. Ef einver var á kantinum í lífinu vildi Snorri hjálpa. Þeir sem voru í vandræðum rötuðu oft til hans sem vildi rétta hvers manns hlut.

Listaverk Snorra fóru víða. Snorri smíðaði hina fíngerðustu muni og fáir skildu hvernig stóru hendurnar hans fóru að. Svo smíðaði hann stóra skúlptúra. Þar sem Snorri bæði þorði og gat hannað stóra gripi varð hann snemma eftirsóttur til að gera gripi og skúlptúra til heiðursgjafa. Fyrirtæki, samtök, forsetaembættið og ríkisstjórn fólu Snorra að hanna gjafagripi. Verk hans eru því víða til, á heimilum, í höllum þjóðhöfðingja og hjá fjölþjóðastofnunum. Þessi verk minna á fegurð og Ísland með þögulli reisn – lof sé skapara þeirra.

Þegar heimsmeistaramótið í handbolta fór fram á Íslandi árið 1995 fékk Snorri það verkefni að hanna öll verðlaun mótsins. Snorri gerði flottasta bikar – raunar íþróttaskúlptúr – sem ég hef séð. Svo voru gull-, silfur- og brons-peningarnir allir handgerðir. Það hefði verið hægt að steypa þá en Snorri mat handverkið svo mikils að hann var tilbúinn að sitja við og vinna marga yfirvinnutíma til að ljúka öllu sómasamlega fyrir mót.

Meðal verðlauna sem Snorri hannaði og smíðaði voru bókmenntaverðlaunin sem árlega eru veitt og í mörgum flokkum. Það voru bækur á fæti sem Snorri smíðaði og við hæfi að þær voru alltaf opnar. Snorri skrifaði sjálfur skýringu á formi og gerð verðlaunanna og þar segir hann: „Verkið táknar bók þar sem blærinn lyftir blöðunum svo þau mynda vængform sem er við það að fljúga af stað með boðskapinn sem höfundurinn hefur skrásett.“ Þetta er vel sagt. Orð á hreyfingu, lifandi skúlptúr.

Snorri var húmoristi og það var geðbætandi að vera með honum. Hann lék sér með orð og orðaleppa og smellti saman hinu óvænta svo úr varð skop. Það var flæði í samtölum með Snorra. Hann sá hið góða í fólki og aðstæðum og gat hlegið hjartanlega í kómískum aðstæðum. Snorri lagði gott til fólks var einhver umtalsfrómasti maður sem ég hef þekkt. Hann hallmælti ekki fólki, jafnvel ekki þeim sem höfðu ómaklega lagt illt til hans. Snorri umgekkst fólk fallega og með léttleika. Snorra var eiginlegt að leita lausna en síður átaka.

Það var gaman að vera með sælkeranum Snorra. Hann gladdist yfir góðum mat og hafði sæta tungu. Hann blikkaði þau sem nærstödd voru þegar hann laumaðist í konfektmolaskálina. Á kvöldin spurði hann Lilju gjarnan hvort ekki væri eitthvað nammi til. Og ég man vel að einu sinni í Árósum átti Snorri að sjá um desert í veislu. Eftir máltíð voru allra augu á Snorra. Hvað kæmi hann nú með? Og viti menn, hann reiddi fram glæsilegar kókosbollur sem hann hafði keypt í búð. Þá var mikið hlegið og Snorri var allra manna sælastur því hann var kókosbollukarl – og svo þótti honum stórar karamellur líka góðar.

Smiðja eilífðar

Nú er komið að skilum. Snorri lofar ekki Lilju framar eða biður hana um nammi. Hann kennir ekki fleiri barnabörnum sínum að dansa. Hann keyrir ekki framar tvisvar í kringum hringtorgin til að skemmta ungviðinu. Hann fer ekki í óvissuferðir með vinum sínum eða hleypir fjöri í samferðahópinn. Hann hamrar ekki fleiri stálskúlptúra eða snaga til að hengja morgunsloppa á. Nú er það himinsmiðjan, gullsmiðjan hið efra. Þar er ekkert verkstol, þar verður honum úr verki. Ég sé Snorra fyrir mér með svuntu, með hamar í hendi við steðjann og brosandi út að eyrum. Og hárið á honum fer vel. Í himinsmiðjunni skortir hvorki efnivið til nýsköpunar né endurvinnslu. Himinsmiðjan er sérhæfð til endurskoðunar, nýrra möguleika, hins nýja himins og nýju jarðar. Og vilji Snorra til að fara ekki auðveldu leiðina nýtist vel – frumlega nálgunin er metin til verðleika. „…og Guð sá að það var gott.“

Guð geymi Snorra í listgerningi eilífðar.

Guð geymi ykkur ástvini, fjölskyldu og alla vini. Amen.

Fossvogskirkja, fimmtudaginn 29. janúar.

Kistulagning, Fossvogskapella, 23. janúar.